લીપ સેકન્ડને વિદાય આપવાની વિચારણા: 2027થી નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવવાની શક્યતા
વિશ્વભરમાં સમય નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવાની દિશામાં વિચારણા ચાલી રહી છે. આધુનિક ટેકનોલોજીમાં સર્જાતી મુશ્કેલીઓ ઘટાડવા માટે ઘડિયાળમાં સમયાંતરે ઉમેરવામાં આવતી વધારાની એક સેકન્ડ એટલે કે ‘લીપ સેકન્ડ’ની વ્યવસ્થા બંધ કરવા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. આ ફેરફારથી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ, ઇન્ટરનેટ સર્વર, વીજળી ગ્રીડ અને નાણાકીય બજારોમાં સમયનું સંકલન વધુ સરળ બનાવવાનો હેતુ છે.
અણુ ઘડિયાળ અને પૃથ્વીના પરિભ્રમણ વચ્ચેનો તફાવત
હાલમાં વિશ્વનો સત્તાવાર સમય અણુ ઘડિયાળના આધારે નક્કી થાય છે. આ પદ્ધતિ અત્યંત ચોક્કસ છે. જોકે, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર એકસરખી ગતિથી ફરતી નથી. તેની ગતિમાં થતા નાના ફેરફારોને કારણે અણુ ઘડિયાળના સમય અને પૃથ્વીના પરિભ્રમણ પર આધારિત સમય વચ્ચે તફાવત ઊભો થાય છે.
આ તફાવતને મર્યાદિત રાખવા માટે ભૂતકાળમાં જરૂરિયાત મુજબ 30 જૂન અથવા 31 ડિસેમ્બરની છેલ્લી મિનિટમાં એક વધારાની સેકન્ડ ઉમેરવામાં આવતી હતી. આ વ્યવસ્થાને ‘લીપ સેકન્ડ’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ ડિજિટલ ટેકનોલોજીના વધતા ઉપયોગને કારણે આ વધારાની સેકન્ડ કેટલીક વખત ટેકનિકલ સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે.
ટેકનોલોજી અને નાણાકીય વ્યવહારોમાં મુશ્કેલી
આધુનિક ડિજિટલ સિસ્ટમમાં સમયની ચોકસાઈ અત્યંત જરૂરી છે. કમ્પ્યુટર સર્વર, ઇન્ટરનેટ સેવાઓ, શેરબજારના વ્યવહારો અને વીજળી ગ્રીડ જેવી વ્યવસ્થાઓ ચોક્કસ સમયના સંકલન પર આધારિત હોય છે. લીપ સેકન્ડ ઉમેરતી વખતે સોફ્ટવેર અને સર્વરની કામગીરીમાં વિક્ષેપ સર્જાવાની શક્યતા રહે છે.
વર્ષ 2012માં લીપ સેકન્ડ ઉમેરાયા બાદ Reddit અને LinkedIn જેવી વેબસાઇટ્સને ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઓસ્ટ્રેલિયાની ક્વાન્ટસ એરલાઇન્સની ટિકિટ બુકિંગ સિસ્ટમ પર પણ અસર થયાના અહેવાલો આવ્યા હતા. ડિસેમ્બર 2016માં લીપ સેકન્ડ ઉમેરાયા બાદ ક્લાઉડફ્લેરની કેટલીક સેવાઓમાં પણ વિક્ષેપ સર્જાયો હતો. આવા અનુભવોને કારણે આ વ્યવસ્થાના વિકલ્પ અંગે ચર્ચા વધુ મહત્વપૂર્ણ બની છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ણયની તૈયારી
સમય અને માપનના આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો નક્કી કરતી સંસ્થાઓમાં લીપ સેકન્ડની વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દરખાસ્ત અને મતદાનની પ્રક્રિયા દ્વારા આગળનો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. ભારત પણ આ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.
જો દરખાસ્તને જરૂરી બહુમતી મળે અને નિર્ધારિત સમયપત્રક મુજબ નિર્ણય લેવામાં આવે, તો 2027થી નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય અને તેની અમલવારી અંગે સત્તાવાર જાહેરાતને આધારે જ ચોક્કસ સ્થિતિ સ્પષ્ટ થશે.
વિશ્વમાં સમય નક્કી કરવાની બે પદ્ધતિ
વિશ્વમાં સમય નક્કી કરવા માટે મુખ્યત્વે બે આધારનો ઉપયોગ થાય છે. પ્રથમ પૃથ્વીના પરિભ્રમણ પર આધારિત સમય છે, જ્યારે બીજી પદ્ધતિ અણુ ઘડિયાળ પર આધારિત છે. અણુ ઘડિયાળ અત્યંત નિયમિત પરમાણુ સંક્રમણોના આધારે સમય માપે છે. આ માપનના આધારે કો-ઓર્ડિનેટેડ યુનિવર્સલ ટાઇમ (UTC) નક્કી કરવામાં આવે છે, જે વિશ્વભરમાં સમયના સંકલન માટેનો મુખ્ય ધોરણ છે.
શું છે લીપ સેકન્ડ?
પૃથ્વીના પરિભ્રમણની ગતિમાં થતા નાના ફેરફારોને કારણે અણુ ઘડિયાળના સમય અને પૃથ્વી આધારિત સમય વચ્ચે તફાવત ઊભો થઈ શકે છે. આ તફાવતને નિયંત્રિત રાખવા માટે 1972થી લીપ સેકન્ડ ઉમેરવાની વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં કુલ 27 લીપ સેકન્ડ ઉમેરવામાં આવી છે.
હવે આ વ્યવસ્થા બંધ કરવાની વિચારણા આગળ વધે તો ભવિષ્યમાં સમયનું માપન અણુ ઘડિયાળના આધારે વધુ સ્થિર રીતે જાળવવામાં આવશે અને લીપ સેકન્ડ ઉમેરવાની જરૂરિયાત દૂર થઈ શકે છે. જોકે, પૃથ્વીના પરિભ્રમણ અને સત્તાવાર સમય વચ્ચેના તફાવતનું સંચાલન કેવી રીતે કરવું તે અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
