રશિયા પાસેથી ઓઈલ અને ગેસ ખરીદવા બદલ ભારત અને ચીન પર 100 ટકા ટેરિફ લાદવાની અમેરિકાની નીતિને લઈને મોટો ખુલાસો થયો છે. અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે સ્વીકાર્યું છે કે અમેરિકા ઇચ્છતું હતું કે યુરોપિયન દેશો પણ ભારત અને ચીન સામે ‘સેકન્ડરી સેંક્શન્સ’ એટલે કે દ્વિતીય પ્રતિબંધો લાદે, પરંતુ યુરોપિયન સહયોગીઓએ આ પ્રસ્તાવને સમર્થન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ ખુલાસા બાદ ભારત અને ચીન પર આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની અમેરિકાની રણનીતિ અને યુરોપની ભૂમિકા અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
અમેરિકન ટેલિવિઝન ચેનલ સાથેની વાતચીત દરમિયાન નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે યુરોપિયન દેશોની નીતિ સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે જો યુરોપિયન દેશો પોતે જ રશિયા સામે કડક પગલાં ભરવા તૈયાર નથી, તો પછી માત્ર અમેરિકાએ જ આર્થિક દબાણનો બોજ કેમ ઉઠાવવો જોઈએ? બેસેન્ટના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અમેરિકા ભારત અને ચીન પર દબાણ વધારવા માટે યુરોપના સહયોગની અપેક્ષા રાખતું હતું, પરંતુ આ મામલે તેને ઇચ્છિત સમર્થન મળ્યું નહોતું.
બેસેન્ટે યુરોપિયન દેશો પર રશિયા પાસેથી ઊર્જા ખરીદી ચાલુ રાખવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમના મતે, યુરોપના કેટલાક દેશો રશિયન ઊર્જા ખરીદીને પરોક્ષ રીતે રશિયાની અર્થવ્યવસ્થાને ટેકો આપી રહ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ રશિયા સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની વાત પણ કરી રહ્યા છે. તેમણે એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે યુરોપ યુક્રેનને આપતી સહાયની સરખામણીમાં રશિયાને ઊર્જાની ખરીદી મારફતે વધુ નાણાં પહોંચાડી રહ્યું છે.
દરમિયાન, ભારત અને ચીન પર 100 ટકા ટેરિફ લાગુ ન કરવાનો નિર્ણય પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રૂબિયોના જણાવ્યા અનુસાર, ટેરિફ અંગે આપવામાં આવેલી 60 દિવસની રાહતને અસ્થાયી સમયગાળા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. આ સમય દરમિયાન ટ્રમ્પ પ્રશાસન ટેરિફ અને સંભવિત પ્રતિબંધોની અમેરિકન તેમજ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડનારી અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માગે છે. એટલે કે, હાલની રાહતને અંતિમ નિર્ણય માનવાને બદલે આગામી નીતિ માટેની સમીક્ષા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
અમેરિકાની આ સમગ્ર નીતિ પાછળનો મુખ્ય હેતુ રશિયા પર આર્થિક દબાણ વધારવાનો છે. રશિયા પાસેથી ઓઈલ અને ગેસ ખરીદતા દેશો પર ટેરિફ અથવા અન્ય પ્રતિબંધો લાદવાથી રશિયાની આવક પર અસર થઈ શકે છે, પરંતુ આવા પગલાંથી ભારત અને ચીન જેવા મોટા અર્થતંત્રો સાથેના વેપાર સંબંધો પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આથી અમેરિકા માટે રશિયા સામે કડક વલણ અપનાવવાની સાથે વૈશ્વિક વેપાર અને પોતાના આર્થિક હિતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પણ પડકારરૂપ છે.
યુરોપિયન દેશોએ અમેરિકાના પ્રસ્તાવને સમર્થન ન આપતાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન સામે રાજદ્વારી પડકાર ઊભો થયો છે. જો અમેરિકા એકતરફી રીતે ઊંચા ટેરિફ લાદે, તો તેની અસર આયાત-નિકાસ, વેપાર ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો પર પડી શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકામાં રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટિક પક્ષના કેટલાક સાંસદો પણ આપવામાં આવેલી રાહત સામે વાંધો ઉઠાવી રહ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત અને ચીન સામે કડક આર્થિક કાર્યવાહી કરવાની અમેરિકાની યોજના માત્ર દ્વિપક્ષીય મુદ્દો નથી, પરંતુ તેમાં યુરોપનું વલણ, રશિયા સાથેના ઊર્જા સંબંધો અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સ્થિતિ પણ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, 60 દિવસની રાહત બાદ ટ્રમ્પ પ્રશાસન કયો નિર્ણય લે છે અને ભારત-અમેરિકા તથા ચીન-અમેરિકા વચ્ચેના વેપાર સંબંધો પર તેની કેવી અસર પડે છે, તે જોવું મહત્ત્વનું રહેશે.
