યમનમાં હસ્તક્ષેપ સામે ઈરાનનું કડક વલણ; હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, પરમાણુ મુદ્દો અને દરિયાઈ હુમલાઓને લઈને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ઘર્ષણ વધુ ઘેરાયું
મધ્યપૂર્વમાં વધતા સૈન્ય તણાવ વચ્ચે ઈરાને સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષામાં મદદ કરવા આગળ આવનારા દેશોને ચેતવણી આપી છે. અહેવાલો અનુસાર, સાઉદી અરેબિયા પર હૂથી બળવાખોરોના હુમલાઓ વચ્ચે પાકિસ્તાન અને તુર્કિયે સાઉદીની મદદે ઊતરે તેવી ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ સ્થિતિમાં ઈરાને યમનના મામલે કોઈપણ પ્રકારની દખલગીરી સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે અને તેના ગંભીર પરિણામો આવી શકે તેવી ચેતવણી આપી છે.
મક્કા સંરક્ષણ કરારને લઈને વધ્યો વિવાદ
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, 5 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવેલા મક્કા સંરક્ષણ કરાર હેઠળ કરારમાં સામેલ કોઈ એક દેશ પરનો હુમલો તમામ સભ્ય દેશો પરનો હુમલો ગણવામાં આવશે. આ જોગવાઈને કારણે સાઉદી અરેબિયાને જોખમ ઊભું થાય તો પાકિસ્તાન અને તુર્કિયે તેની મદદે આવી શકે છે તેવી અટકળો છે.
પાકિસ્તાન દ્વારા સાઉદી અરેબિયામાં હજારો સૈનિકો મોકલવાની ચર્ચા અંગે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ કહ્યું હતું કે આવી અફવાઓ સાંભળવામાં આવી છે અને તે સાચી ન હોય તેવી આશા છે. તેમણે યમનના મામલે આ કરારનો ઉપયોગ કરવાના સંભવિત પરિણામો અંગે ચેતવણી આપી હતી.
ઈરાનનો દાવો: સંરક્ષણ કરારથી દબાણ નહીં આવે
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને સંસદીય સમિતિના સભ્ય ઇબ્રાહિમ રેજાઈએ સંકેત આપ્યો હતો કે આવા સંરક્ષણ કરારો ઈરાનના વલણને બદલી શકશે નહીં. ઈરાની નેતાઓએ સાઉદી અરેબિયાને સુરક્ષા પૂરી પાડવાની ક્ષમતા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા અને અમેરિકાના સુરક્ષા પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
આ નિવેદનોથી પ્રદેશમાં પહેલેથી જ ચાલી રહેલા રાજદ્વારી અને સૈન્ય તણાવમાં વધારો થવાની આશંકા છે. જોકે, પાકિસ્તાન કે તુર્કિયે તરફથી સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે કોઈ ચોક્કસ નિર્ણય લેવાયો છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા માટે ઈરાનનો શાંતિ પ્રસ્તાવ
ઈરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમક્ષ સાત શરતો સાથે શાંતિ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હોવાનો અહેવાલ છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ, આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવે તો સાત દિવસમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની ખાતરી આપવામાં આવી હતી.
પરંતુ ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સચિવ મોહસિન રેજાઈના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાનો જવાબ અસ્પષ્ટ હોવાથી ઈરાને પ્રસ્તાવ ફગાવી દીધો છે. બીજી તરફ, અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન ભવિષ્યમાં પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવે તેની ખાતરીને યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટેની મહત્ત્વપૂર્ણ શરત ગણાવી છે.
ટ્રમ્પે ઈરાનની સૈન્ય સ્થિતિ અંગે પણ કડક નિવેદન આપતાં કહ્યું હતું કે અમેરિકા હજુ ધૈર્ય જાળવી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચેના આ મતભેદોને કારણે શાંતિ મંત્રણાની શક્યતાઓ સામે પડકારો ઊભા થયા છે.
ઓમાનના દરિયામાં એલપીજી ટેન્કરમાં આગ લાગ્યાનો અહેવાલ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક દરિયાઈ સુરક્ષાને લઈને પણ ચિંતા વધી છે. અહેવાલ મુજબ, ઓમાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાં ‘સનશાઇન’ નામના એલપીજી સુપરટેન્કર પર માઇન્સની અસર થતાં ભીષણ આગ લાગી હતી. ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને તેના માટે અમેરિકન સેનાને જવાબદાર ઠેરવી હતી.
બીજી તરફ, અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડે ચેતવણીનું પાલન ન કરવાના આરોપસર પનામાના ધ્વજવાળા ‘ઓશન મોલિકા’ નામના કાર્ગો જહાજ પર ફાઇટર જેટથી હુમલો કરીને તેની પ્રોપલ્શન સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડ્યું હોવાનો અહેવાલ છે.
મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ પર વિશ્વની નજર
સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા, યમનમાં સંભવિત હસ્તક્ષેપ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને અમેરિકા તથા ઈરાન વચ્ચે તણાવ અનેક મોરચે વધી રહ્યો છે. દરિયાઈ માર્ગો પરની અસ્થિરતા વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને પણ અસર કરી શકે છે.
જોકે, સંરક્ષણ કરારની જોગવાઈઓ, સૈન્ય તૈનાતી અને દરિયાઈ ઘટનાઓ અંગેના દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે. આગામી દિવસોમાં સંબંધિત દેશોની સત્તાવાર જાહેરાતો અને રાજદ્વારી વાટાઘાટો પ્રદેશની સ્થિતિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
