રૂટીન ચેકિંગમાં મનસ્વી રીતે વાહન જપ્ત કરી શકાય નહીં; ચોક્કસ અસાધારણ સંજોગોમાં જ કાર્યવાહીનો અધિકાર : હાઈકોર્ટ
હૈદરાબાદઃ ટ્રાફિક પોલીસને રસ્તા પર વાહન રોકીને ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજોની તપાસ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ માત્ર પેન્ડિંગ ચલણની વસૂલાત માટે વાહનની ચાવી લઈ લેવી કે સ્થળ પર જ દંડ ભરવા માટે વાહનચાલક પર દબાણ કરવું યોગ્ય નથી. તેલંગાણા હાઈકોર્ટે એક ચુકાદામાં પોલીસની સત્તા અને વાહનચાલકોના અધિકારો અંગે મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે.
કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ, રૂટીન ટ્રાફિક ચેકિંગ દરમિયાન પોલીસ વાહનની ચાવી મનસ્વી રીતે લઈ શકતી નથી. પેન્ડિંગ ટ્રાફિક પેનલ્ટીની વસૂલાત માટે પણ વાહનચાલકને રસ્તા પર જ દંડ ભરવા માટે મજબૂર કરી શકાય નહીં. દંડ વસૂલવા માટે કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા છે અને તેનો અમલ તે મુજબ જ થવો જોઈએ.
દસ્તાવેજોની તપાસ કરી શકે, પરંતુ બળજબરી નહીં
મોટર વ્હીકલ એક્ટ હેઠળ અધિકૃત પોલીસ અધિકારી વાહનચાલક પાસેથી ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અને વાહનના જરૂરી દસ્તાવેજો માગી શકે છે. આ તપાસનો મુખ્ય હેતુ ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા, વાહનની કાયદેસરતા ચકાસવા અને લાઇસન્સ વિના ડ્રાઇવિંગ અટકાવવાનો છે.
જોકે, માત્ર દસ્તાવેજોની તપાસના નામે વાહનચાલક સાથે બળજબરી કરવી અથવા મનસ્વી રીતે વાહનની ચાવી લઈ લેવી યોગ્ય નથી. વાહન જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી માટે પણ કાયદાકીય આધાર અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા જરૂરી છે.
વાહન કે ચાવી જપ્ત થાય તો રસીદ જરૂરી
જો કોઈ કાયદેસર અને અસાધારણ સંજોગોમાં વાહન અથવા તેની ચાવી જપ્ત કરવામાં આવે તો તેની સત્તાવાર નોંધ અને રસીદ આપવાની રહે છે. સાથે જ વાહન શા માટે જપ્ત કરવામાં આવ્યું છે તેની જાણ પણ વાહનચાલકને કરવી જરૂરી છે.
કેટલાક ચોક્કસ કાયદાકીય સંજોગોમાં લાંબા સમયથી બાકી રહેલા દંડ અથવા અન્ય કારણોસર અધિકારી ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ જપ્ત કરી શકે છે. જોકે, આવી કાર્યવાહી માટે પણ નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે અને કાર્યવાહીનું કારણ વાહનચાલકને જણાવવું જરૂરી છે.
પોલીસ સાથે વિવાદ કરવાને બદલે વિગતો નોંધો
જો ટ્રાફિક ચેકિંગ દરમિયાન વાહનચાલક સાથે બળજબરી કરવામાં આવે તો અધિકારીનો બેજ નંબર, પોલીસ વાહન નંબર, સ્થળ અને સમય જેવી વિગતો નોંધવી ઉપયોગી બની શકે છે. જો વાહન અથવા ચાવી જપ્ત કરવામાં આવે તો સત્તાવાર રસીદ અને કાર્યવાહીનું કારણ માંગવું જોઈએ.
સાથે જ વાહનચાલકે પોલીસ સાથે ઝઘડો કે ગેરવર્તન કરવાને બદલે કાયદેસર રીતે સહકાર આપવો જોઈએ. પોતાના અધિકારોનું રક્ષણ પણ કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા જ કરવું વધુ યોગ્ય છે.
