ભારતમાં નબળા ચોમાસા બાદ ગરમીનો પ્રકોપ યથાવત : ડિસેમ્બર સુધી અલ-નીનો વધુ શક્તિશાળી બનવાની સંભાવના
પ્રશાંત મહાસાગરના તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો નોંધાતાં વૈજ્ઞાનિકોની ચિંતા વધી છે. અહેવાલ મુજબ, 22 ઓક્ટોબરે પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીનું તાપમાન 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર ગયું હતું. આ ઘટનાને અલ-નીનોની વધતી અસર સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. અલ-નીનો વધુ શક્તિશાળી બનશે તો ભારત સહિત વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદ અને તાપમાનની પેટર્નમાં ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
અમેરિકાની નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (NOAA)ના અહેવાલનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવાયું છે કે પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીનું તાપમાન અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં ઊંચું ગયું છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO)ના અનુમાન મુજબ, ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન મધ્ય અને પૂર્વીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં તાપમાનમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. ડિસેમ્બર દરમિયાન અલ-નીનોની અસર વધુ તીવ્ર બનવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
શું છે અલ-નીનો અને તેની અસર કેવી રીતે થાય છે?
અલ-નીનો એક કુદરતી હવામાન પ્રક્રિયા છે, જેમાં મધ્ય અને પૂર્વીય પ્રશાંત મહાસાગરના પાણીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધી જાય છે. તેના કારણે પવનની દિશા, વરસાદી વાદળોની ગતિવિધિ અને વાતાવરણના પ્રવાહોમાં ફેરફાર થાય છે. આ ફેરફારોની અસર મહાસાગરથી દૂર આવેલા દેશોના હવામાન પર પણ પડી શકે છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, જૂનમાં પ્રશાંત મહાસાગરનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં 0.6 ડિગ્રી વધુ હતું, જ્યારે ઓગસ્ટમાં તે 2.5 ડિગ્રી સુધી વધ્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન તાપમાનમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
11 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ તૂટવાની શક્યતા
નવેમ્બર 2015થી જાન્યુઆરી 2016 દરમિયાન પ્રશાંત મહાસાગરના તાપમાનમાં સામાન્ય કરતાં 2.6 ડિગ્રીનો વધારો નોંધાયો હતો. આ અગાઉના મજબૂત અલ-નીનો સમયગાળામાંનો નોંધપાત્ર રેકોર્ડ હતો. હવે ફરી તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો નોંધાતાં નવા રેકોર્ડ સર્જાવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
ભારતના ચોમાસા અને શિયાળા પર અસરની ભીતિ
અલ-નીનોને કારણે ભારતમાં નૈઋત્ય ચોમાસું નબળું રહેવાની શક્યતા વધી શકે છે. અહેવાલમાં આ વર્ષે વરસાદની ખાધ 13 ટકા રહી હોવાનો ઉલ્લેખ છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં પણ અનેક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમી અનુભવાઈ રહી છે.
વિશ્વ હવામાન સંગઠનના અનુમાન મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં ઓક્ટોબર દરમિયાન તાપમાન સામાન્ય કરતાં ઊંચું રહી શકે છે. ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન દક્ષિણ એશિયાના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની સ્થિતિમાં પણ ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
જોકે, ભારતમાં વરસાદ અને તાપમાન પર માત્ર અલ-નીનોની જ અસર થતી નથી. સ્થાનિક હવામાન પરિસ્થિતિઓ, અન્ય સમુદ્રી પરિબળો અને વાતાવરણના પ્રવાહો પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. અલ-નીનોની અસર 2027ની શરૂઆત સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને હવામાન નિષ્ણાતો પ્રશાંત મહાસાગરના તાપમાન પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
નોંધ: 30 ડિગ્રીના આંકડાનો અર્થ પ્રશાંત મહાસાગરના કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારની સપાટીના પાણીનું તાપમાન હોઈ શકે છે; તેને સમગ્ર મહાસાગરનું સરેરાશ તાપમાન માનવું યોગ્ય નથી. આપેલા અહેવાલના આંકડા અને રેકોર્ડ અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે.
