પાકિસ્તાનને તાજેતરમાં પાછળ છોડ્યાનો દાવો ભ્રામક; ભારત લાંબા સમયથી વર્લ્ડ બેંકનો મોટો બોરોઅર
નવી દિલ્હી: સોશિયલ મીડિયા પર એવો દાવો વાયરલ થયો છે કે ભારતે પાકિસ્તાનને પાછળ છોડીને વર્લ્ડ બેંક પાસેથી સૌથી વધુ લોન લેનાર દેશનું સ્થાન મેળવ્યું છે. જોકે, આ દાવાને સંપૂર્ણ રીતે સાચો માનવો યોગ્ય નથી. ઉપલબ્ધ વર્લ્ડ બેંકના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત લાંબા સમયથી તેના મોટા બોરોઅર્સમાં અગ્રેસર છે. 2026માં પણ ભારત માટે વર્લ્ડ બેંકની મોટી નાણાકીય કામગીરી ચાલુ છે.
ભારતનું વર્લ્ડ બેંક સાથેનું દેવું
વર્લ્ડ બેંકના તાજેતરના ઉપલબ્ધ ડેટામાં ભારતના IBRD અને IDA લોન સંબંધિત બાકી દેવાના આંકડા ઉપલબ્ધ છે. જોકે, સોશિયલ મીડિયા પર ફરતો 34.35 અબજ ડોલરનો ચોક્કસ આંકડો કયા ડેટાસેટ અને કઈ તારીખના આધારે છે તે સ્પષ્ટ કર્યા વગર તેને અંતિમ આંકડો માનવો યોગ્ય નથી. વર્લ્ડ બેંકની પોતાની ફાઇનાન્સ ડેટા સિસ્ટમમાં દેશવાર લોનની વિગતો સતત અપડેટ થતી રહે છે.
શું ભારત તાજેતરમાં પાકિસ્તાનને પાછળ છોડ્યું?
ના. ભારતનું વર્લ્ડ બેંક પાસેથી ઊંચું બાકી દેવું કોઈ તાજેતરની ઘટના નથી. અગાઉના વર્લ્ડ બેંક આધારિત આંકડાઓમાં પણ ભારત સૌથી મોટા દેવાદારોમાં પ્રથમ સ્થાને રહ્યું છે. 2023ના અંતે ભારતનું બાકી દેવું લગભગ 39.3 અબજ ડોલર હતું, જ્યારે પાકિસ્તાનનું બાકી દેવું લગભગ 20 અબજ ડોલર હતું.
આથી ‘હમણાં જ ભારતે પાકિસ્તાનને પાછળ છોડ્યું’ એવો દાવો ભ્રામક છે.
જૂનમાં ભારતને ફરી 1.5 અબજ ડોલરની લોન
18 જૂન 2026ના રોજ વર્લ્ડ બેંકના બોર્ડે ભારત માટે 1.5 અબજ ડોલરની ફાઇનાન્સિંગ મંજૂર કરી હતી. આ રકમ ખાનગી ક્ષેત્રમાં રોજગાર સર્જન અને ભારતના માળખાકીય તથા નીતિગત સુધારાઓને ટેકો આપવા માટે છે.
એટલે નવી લોન મંજૂર થવી એ વાત સાચી છે, પરંતુ તેના આધારે ભારતનું કુલ દેવું સતત વધી રહ્યું છે એવો સીધો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.
માત્ર લોનની રકમથી આર્થિક સ્થિતિ નક્કી ન થાય
કોઈ દેશનું દેવું કેટલું ભારે છે તે સમજવા માટે માત્ર ડોલરમાં બાકી લોન જોવી પૂરતી નથી. દેશનું GDP, આવક, દેવાની શરતો, વ્યાજદર અને ચુકવણી કરવાની ક્ષમતા જેવા પરિબળો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
મોટી અર્થવ્યવસ્થા ધરાવતા દેશ માટે મોટી લોન પણ તેની આવક અને GDPની સરખામણીમાં નાની હોઈ શકે છે. તેથી ભારત અને પાકિસ્તાનની માત્ર વર્લ્ડ બેંક લોનની કુલ રકમ સરખાવીને બંને દેશોની આર્થિક સ્થિતિ અંગે નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.
ચીનનું ઉદાહરણ
વર્લ્ડ બેંકના સૌથી મોટા દેવાદારોની અગાઉની યાદીમાં ભારત પ્રથમ સ્થાને હતું, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયા, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો પણ મોટા દેવાદારોમાં સામેલ હતા. ચીન જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થા પાસે વર્લ્ડ બેંકનું બાકી દેવું તુલનાત્મક રીતે ઓછું હોઈ શકે છે, કારણ કે દેશો પોતાની નાણાકીય જરૂરિયાતો માટે અલગ-અલગ આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરે છે.
ભારત માટે વર્લ્ડ બેંકની લોનનો ઉપયોગ
વર્લ્ડ બેંક ભારતને વિવિધ વિકાસલક્ષી ક્ષેત્રોમાં નાણાકીય સહાય આપે છે. વર્લ્ડ બેંકના વર્તમાન ભારત કાર્યક્રમમાં કૃષિ, પાણી, આરોગ્ય, શિક્ષણ, પરિવહન અને શહેરી વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં અનેક લોન ઓપરેશન્સ ચાલી રહ્યા છે.
આથી વર્લ્ડ બેંકનું દેવું હોવું માત્ર આર્થિક સંકટનું પ્રતીક નથી. લોનનો ઉપયોગ કયા ક્ષેત્રમાં થાય છે અને તેની સામે દેશને કેવો આર્થિક લાભ મળે છે તે પણ મહત્વનું છે.
હકીકત શું?
સોશિયલ મીડિયા પરનો ‘ભારતે તાજેતરમાં પાકિસ્તાનને પાછળ છોડીને વર્લ્ડ બેંકનું સૌથી મોટું દેવું લીધું’ એવો દાવો યોગ્ય રીતે રજૂ કરાયેલો નથી.
હકીકત એ છે કે ભારત લાંબા સમયથી વર્લ્ડ બેંકના સૌથી મોટા બોરોઅર્સમાં અગ્રેસર રહ્યું છે. 2026માં પણ ભારતને નવી ફાઇનાન્સિંગ મળી છે, જેમાં જૂન 2026ની 1.5 અબજ ડોલરની મંજૂરીનો સમાવેશ થાય છે. તેથી આને તાજેતરમાં સર્જાયેલી કોઈ નવી દેવાની દોડ તરીકે રજૂ કરવું ભ્રામક છે.
