ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ પર સંસદીય દેખરેખ વધવાની શક્યતા; ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારમાં વધુ સંતુલિત શરતો માટે આશા
અમેરિકામાં યોજાયેલી મિડટર્મ ચૂંટણીમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની જીતથી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળના રાજકીય સમીકરણોમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. જો ડેમોક્રેટ્સ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અને સેનેટ બંને ગૃહોમાં બહુમતી મેળવવામાં સફળ રહ્યા હોય, તો ટ્રમ્પ પ્રશાસનની વેપાર અને ટેરિફ નીતિઓ પર સંસદીય દેખરેખ વધી શકે છે.
આ બદલાયેલી સ્થિતિ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે પ્રસ્તાવિત દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. વેપાર નિષ્ણાતોના મતે, અમેરિકાની આંતરિક રાજકીય પરિસ્થિતિમાં આવેલા ફેરફારથી ભારતને પોતાની આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ અને વેપારી હિતો વધુ મજબૂતાઈથી રજૂ કરવાની તક મળી શકે છે. જોકે, કરારની શરતોમાં ફેરફાર થશે કે નહીં તે અંગે હાલ નિશ્ચિતતા નથી.
ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ પર વધશે સંસદીય દેખરેખ?
વેપાર નિષ્ણાત વિશ્વજિત ધરના જણાવ્યા અનુસાર, મિડટર્મ ચૂંટણીનાં પરિણામોથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની વેપાર વાટાઘાટોના સમીકરણો પર અસર થઈ શકે છે. કોંગ્રેસમાં ડેમોક્રેટ્સનું પ્રભુત્વ વધવાથી ટ્રમ્પ પ્રશાસનની નીતિઓ અંગે ચર્ચા અને દેખરેખ વધી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ભારતને પોતાની આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ, નિકાસકારોના હિતો અને બજારની જરૂરિયાતો અંગે વધુ મજબૂત રીતે રજૂઆત કરવાની તક મળી શકે છે. જોકે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની કાર્યકારી સત્તાઓ યથાવત રહેતી હોવાથી દરેક નીતિગત નિર્ણય માટે કોંગ્રેસની મંજૂરી જરૂરી બને એવું નથી.
ટેરિફની સમીક્ષા થવાની શક્યતા
વેપાર કરારના માળખા અંગે બેંક ઓફ બરોડાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મદન સબનવીસના મતે, કરારની મુખ્ય જોગવાઈઓમાં તાત્કાલિક મોટા ફેરફાર થવાની શક્યતા ઓછી છે. જોકે, ઊંચા આયાત શુલ્ક અને તેની આર્થિક અસરો અંગે સમીક્ષા થઈ શકે છે.
અમેરિકામાં આયાતી ચીજવસ્તુઓ પરના ટેરિફને કારણે ભાવવધારો થતો હોવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ડેમોક્રેટ્સ દ્વારા ટેરિફ નીતિની સમીક્ષા માટે દબાણ કરવામાં આવે તો ભારત સહિતના વેપારી ભાગીદારોને તેનો પરોક્ષ લાભ મળી શકે છે.
ટેક્સટાઇલ અને ગાર્મેન્ટ ક્ષેત્રને મળી શકે રાહત
ભારતના કાપડ અને ગાર્મેન્ટ નિકાસ ક્ષેત્ર માટે પણ બદલાયેલી રાજકીય સ્થિતિ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ટેક્સટાઇલ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલના પૂર્વ ચેરમેન વિજય અગ્રવાલના મતે, અમેરિકી સંસદ દ્વારા ટ્રમ્પ પ્રશાસનની ટેરિફ નીતિઓની વધુ બારીકાઈથી તપાસ કરવામાં આવી શકે છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, હાલના ટેરિફમાં તાત્કાલિક ફેરફાર થવાની શક્યતા ઓછી છે. વેપાર કરારની પ્રક્રિયામાં વિલંબ અથવા અનિશ્ચિતતા પણ જોવા મળી શકે છે. તેથી ભારતીય નિકાસકારોએ અમેરિકી પ્રશાસન અને સંસદના પ્રતિનિધિઓ સાથે સંપર્ક જાળવી રાખવો જરૂરી છે, જેથી લાંબા ગાળે વધુ અનુકૂળ વેપારી વાતાવરણ ઊભું થઈ શકે.
MSME ક્ષેત્ર માટે નીતિગત સ્થિરતા જરૂરી
નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) માટે વેપાર નીતિમાં સ્થિરતા અત્યંત જરૂરી છે. ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (FIEO)ના ડિરેક્ટર જનરલ અજય સહાઈના મતે, નિકાસકારોએ અગાઉથી ઓર્ડરના ભાવ નક્કી કરવા અને માલ મોકલવાનું આયોજન કરવું પડતું હોય છે.
આવી સ્થિતિમાં અચાનક ટેરિફમાં વધારો થાય તો ઉદ્યોગો માટે ખર્ચ અને નફાનું આયોજન મુશ્કેલ બની શકે છે. અમેરિકી કોંગ્રેસ દ્વારા ટેરિફ નીતિ પર વધુ દેખરેખ રાખવામાં આવે તો નિકાસકારોને નીતિગત સ્થિરતા અને અનુમાનિત વાતાવરણ મળવાની શક્યતા વધી શકે છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારનો ભૂતકાળ
આ વર્ષના ફેબ્રુઆરીમાં બંને દેશો વચ્ચે વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કા માટે માળખાકીય સમજૂતી થઈ હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ભારત દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદીના મુદ્દે લાદવામાં આવેલા વધારાના 25 ટકા ટેરિફને પાછા ખેંચવા અને પરસ્પર ટેરિફનો દર 18 ટકા સુધી લાવવાની જોગવાઈનો સમાવેશ હોવાનું જણાવાયું છે.
જોકે, ત્યારબાદ અમેરિકાની કાનૂની અને વેપાર નીતિમાં થયેલા ફેરફારોએ આ પ્રક્રિયાને વધુ જટિલ બનાવી છે. અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટના IEEPA હેઠળના ટેરિફ અંગેના ચુકાદા બાદ અન્ય કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ નવા આયાત શુલ્ક લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ ચર્ચા થઈ છે. આ તમામ ફેરફારોની ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર પર કેવી અસર પડશે તે જોવાનું રહેશે.
ભારત-અમેરિકા વેપારના આંકડા
અમેરિકા ભારતનું મહત્ત્વનું નિકાસ બજાર છે. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં ભારતથી અમેરિકામાં થતી નિકાસ વાર્ષિક ધોરણે 11 ટકા વધીને 50.8 અબજ ડોલર થઈ છે. બીજી તરફ, અમેરિકાથી ભારત થતી આયાત 26 ટકા વધીને 32.3 અબજ ડોલર નોંધાઈ હોવાનું જણાવાયું છે.
આ આંકડા બંને દેશો વચ્ચેના વેપારી સંબંધોનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે. વેપારનું પ્રમાણ વધતું હોવાથી બંને દેશો માટે પરસ્પર હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સ્થિર અને સંતુલિત નીતિ ઘડવી જરૂરી બની છે.
ભારત માટે આગળનો માર્ગ
બદલાયેલી રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ભારતે માત્ર વ્હાઇટ હાઉસ સાથે જ નહીં, પરંતુ અમેરિકી કોંગ્રેસના બંને ગૃહોના પ્રતિનિધિઓ સાથે પણ સંવાદ મજબૂત કરવાની જરૂર છે. ખાસ કરીને ટેરિફ, ભારતીય નિકાસકારોના હિતો, MSME ક્ષેત્ર અને બજારમાં પ્રવેશ જેવા મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટ રજૂઆત મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આખરે, ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારનું ભવિષ્ય બંને દેશોની વાટાઘાટો, અમેરિકાની કાનૂની પ્રક્રિયા અને બદલાતા રાજકીય સમીકરણો પર નિર્ભર રહેશે. ભારત માટે મુખ્ય પડકાર એ રહેશે કે તે પોતાના આર્થિક હિતોનું રક્ષણ કરતાં બંને દેશો વચ્ચે લાંબા ગાળાના અને સ્થિર વેપારી સંબંધો જાળવી રાખે.
