નેતન્યાહૂ સાથે સહમતી થઈ હોવાનો ટ્રમ્પનો દાવો; શસ્ત્રોનું વેચાણ ચાલુ રહેશે, જોકે 2028 સુધીના વર્તમાન સૈન્ય કરારને કારણે નિર્ણયના અમલ સામે સવાલો
વોશિંગ્ટનઃ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈઝરાયેલને આપવામાં આવતી વાર્ષિક આશરે 4 અબજ ડોલરની સૈન્ય સહાય વર્ષ 2026ના અંતથી બંધ કરવાની જાહેરાત કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચા જગાવી છે. અમેરિકામાં મધ્યાવધિ ચૂંટણીઓના દિવસે ‘ફોક્સ એન્ડ ફ્રેન્ડ્સ’ કાર્યક્રમ સાથેની વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે આ જાહેરાત કરી હતી. જોકે, આ નિર્ણયનો અમલ કઈ રીતે થશે અને વર્તમાન કરાર પર તેની શું અસર પડશે તે અંગે તેમણે કોઈ સ્પષ્ટ વિગતો આપી નહોતી.
ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સાથે આ મુદ્દે અગાઉથી ચર્ચા થઈ હતી અને બંને વચ્ચે સહમતી પણ સધાઈ છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, નેતન્યાહૂએ જ અમેરિકાની આર્થિક સહાય ધીમે ધીમે બંધ કરવાની વાત રજૂ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે ઈઝરાયેલ હવે આર્થિક રીતે સક્ષમ દેશ છે અને તેને અમેરિકાની આટલી મોટી સહાયની જરૂર નથી.
જોકે, નેતન્યાહૂની ઓફિસ તરફથી આ જાહેરાત અંગે તાત્કાલિક કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નહોતી. તેથી બંને દેશો વચ્ચે ખરેખર સહમતી થઈ છે કે નહીં તે અંગે સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.
શસ્ત્રોનું વેચાણ ચાલુ રાખવાની સ્પષ્ટતા
ટ્રમ્પે સહાય બંધ કરવાની વાત સાથે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમેરિકા ઈઝરાયેલને શસ્ત્રોનું વેચાણ ચાલુ રાખશે. એટલે કે, સીધી સૈન્ય સહાય અથવા તેના માટેની નાણાકીય વ્યવસ્થા બંધ કરવાની જાહેરાત છતાં ઈઝરાયેલ અમેરિકાથી પોતાની જરૂરિયાત મુજબ શસ્ત્રો ખરીદી શકશે.
ટ્રમ્પે એવો પણ સંકેત આપ્યો હતો કે ભવિષ્યમાં ઈઝરાયેલને કોઈ મોટી મુશ્કેલી કે સુરક્ષા સંબંધિત જરૂરિયાત ઊભી થશે તો અમેરિકા તેની મદદ માટે તૈયાર રહેશે. આથી બંને દેશો વચ્ચેના સંરક્ષણ સંબંધો સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થવાના નથી, પરંતુ સહાયના સ્વરૂપમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
2028 સુધીનો કરાર, એટલે નિર્ણયના અમલ સામે સવાલ
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે 2016માં થયેલા 10 વર્ષના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MOU) હેઠળ વર્ષ 2019થી 2028 સુધી કુલ 38 અબજ ડોલરની સૈન્ય સહાય આપવાની જોગવાઈ છે. આ મુજબ ઈઝરાયેલને દર વર્ષે 3.3 અબજ ડોલરની ફોરેન મિલિટરી ફાઇનાન્સિંગ અને 500 મિલિયન ડોલરની મિસાઇલ ડિફેન્સ સહાય મળવાની વ્યવસ્થા છે. એટલે વાર્ષિક કુલ સહાય 3.8 અબજ ડોલર થાય છે.
આ કરાર સપ્ટેમ્બર 2028 સુધી અમલમાં હોવાથી ટ્રમ્પની વર્ષ 2026ના અંતથી સહાય બંધ કરવાની જાહેરાત સામે કાનૂની અને વહીવટી પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. અમેરિકામાં વિદેશી સહાય માટે કોંગ્રેસની મંજૂરી અને ફાળવણીની પ્રક્રિયા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેથી રાષ્ટ્રપતિની જાહેરાત બાદ સહાય તાત્કાલિક બંધ થઈ જશે કે તેના માટે અલગ રાજકીય અને કાનૂની પ્રક્રિયા હાથ ધરવી પડશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિ પણ નિર્ણય પાછળનું કારણ?
ટ્રમ્પે પોતાની જાહેરાત દરમિયાન અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના મતે, ઈઝરાયેલને દર વર્ષે અબજો ડોલરની સહાય આપવામાં આવે છે તે મુદ્દો ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓ દ્વારા રિપબ્લિકન પાર્ટીની ટીકા કરવા માટે ઉઠાવવામાં આવે છે. ટ્રમ્પે ખાસ કરીને મિશિગનના ડેમોક્રેટિક ઉમેદવાર અબ્દુલ અલ-સૈયદનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું હતું કે ઈઝરાયેલને હવે આર્થિક સહાયની જરૂર ન હોવાથી અમેરિકાએ આટલો ખર્ચ ચાલુ રાખવો યોગ્ય નથી.
ગાઝામાં ઈઝરાયેલના સૈન્ય અભિયાનો બાદ અમેરિકામાં ઈઝરાયેલને આપવામાં આવતા સમર્થન અંગે રાજકીય ચર્ચા વધી છે. ડેમોક્રેટિક પક્ષના કેટલાક નેતાઓ અને મતદારો દ્વારા અમેરિકી સહાયની નીતિ સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ટ્રમ્પની જાહેરાતને અમેરિકાની ચૂંટણીલક્ષી રાજનીતિ સાથે પણ જોડીને જોવામાં આવી રહી છે.
અમેરિકા-ઈઝરાયેલના સંબંધોમાં નવા સમીકરણોની શક્યતા
અમેરિકા લાંબા સમયથી ઈઝરાયેલનો મુખ્ય સૈન્ય સહયોગી રહ્યો છે. વાર્ષિક અબજો ડોલરની સહાયથી ઈઝરાયેલને શસ્ત્રો ખરીદવા, મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ મજબૂત કરવા અને સંરક્ષણ ક્ષમતા વધારવામાં મદદ મળી છે. આવી સ્થિતિમાં સહાય બંધ કરવાની ટ્રમ્પની જાહેરાત બંને દેશોના દાયકાઓ જૂના સંરક્ષણ સંબંધોમાં ફેરફારના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
જોકે, અમેરિકાથી શસ્ત્રોની ખરીદી ચાલુ રહેવાની વાત અને વર્તમાન MOUની સમયમર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખતાં આ ફેરફારનો વ્યાપ કેટલો હશે તે હજુ નક્કી નથી. હવે નેતન્યાહૂ સરકારની સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા, અમેરિકી કોંગ્રેસનું વલણ અને સહાય બંધ કરવા અંગેની વહીવટી પ્રક્રિયા પર બંને દેશોના ભવિષ્યના સંરક્ષણ સંબંધોનો આધાર રહેશે.
