સ્વદેશી ‘નાવિક’ નેવિગેશન સિસ્ટમને મળશે નવી તાકાત; ભારત અને તેની સરહદોથી આશરે 1,500 કિમી સુધીના વિસ્તારમાં કવરેજનો દાવો
નવી દિલ્હી : ભારતે સ્વદેશી નેવિગેશન ટેક્નોલોજીને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ઈસરો)એ દેશની પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમ ‘નાવિક’ (Navigation with Indian Constellation – NavIC)ને વધુ સક્ષમ બનાવવા માટે આગામી પેઢીના NVS-03 ઉપગ્રહનું સફળ પ્રક્ષેપણ કર્યું છે. ઉપગ્રહને જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. આ સફળતાથી ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂતી મળવાની અપેક્ષા છે.
વિદેશી GPS પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ
હાલમાં વિશ્વના અનેક દેશો નેવિગેશન માટે અમેરિકાની GPS સહિતની વિદેશી સેટેલાઇટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. ભારતે પોતાની જરૂરિયાતો માટે ‘નાવિક’ નામની સ્વદેશી નેવિગેશન પ્રણાલી વિકસાવી છે. NVS-03 જેવા નવા ઉપગ્રહોના ઉમેરાથી આ સિસ્ટમની ક્ષમતા અને વિશ્વસનીયતા વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ સિદ્ધિ માત્ર એક ઉપગ્રહના પ્રક્ષેપણ પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે ભારતની ટેક્નોલોજીકલ આત્મનિર્ભરતા અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે. ખાસ કરીને સંરક્ષણ, પરિવહન, દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ ઉપયોગી બની શકે છે.
GSLV-F16 રોકેટ દ્વારા પ્રક્ષેપણ
આપેલી વિગતો અનુસાર, ત્રણ તબક્કાવાળા GSLV-F16 રોકેટ દ્વારા શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી રાત્રે 11:51 વાગ્યે ઉપગ્રહનું પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રક્ષેપણ બાદ ઉપગ્રહને જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો. ત્યાંથી તેને નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે.
સ્માર્ટફોન સહિત રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગની શક્યતા
NVS-03 ઉપગ્રહની મદદથી ‘નાવિક’ સિસ્ટમની સેવાઓને વધુ સક્ષમ બનાવવાનો હેતુ છે. આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર સૈન્ય કે વિશેષ ટેક્નિકલ જરૂરિયાતો પૂરતો મર્યાદિત ન રહેતાં સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવનમાં પણ વધી શકે છે.
નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ સ્માર્ટફોન, વાહનોની દિશા શોધવા, પરિવહન વ્યવસ્થા, માછીમારોને દરિયામાં માર્ગદર્શન આપવા અને આપત્તિના સમયે સ્થાનની માહિતી મેળવવા જેવા ક્ષેત્રોમાં થઈ શકે છે. આપેલી માહિતી મુજબ, ‘નાવિક’નું કવરેજ ભારત અને તેની સરહદોની બહાર આશરે 1,500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હેતુ છે.
ભારતની ટેક્નોલોજીકલ આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન
NVS-03 જેવા ઉપગ્રહો ભારતની પોતાની નેવિગેશન વ્યવસ્થાને સતત વિકસાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. સ્વદેશી સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનવાથી વિદેશી નેવિગેશન સેવાઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની સાથે દેશની સુરક્ષા અને ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાઓને પણ બળ મળી શકે છે.
આ સફળતા અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારતની વધતી ક્ષમતાનું વધુ એક ઉદાહરણ છે. આગામી સમયમાં ‘નાવિક’નો વ્યાપ અને ઉપયોગ વધે તો સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને વિવિધ ઉદ્યોગો સુધી અનેક ક્ષેત્રોને તેનો લાભ મળી શકે છે.
