ઈરાન સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જથ્થો વિદેશ મોકલવા અથવા તેનું સંવર્ધન સ્તર ઘટાડવા તૈયાર હોવાનો દાવો; ચીનની ગેરંટી અને દોહામાં વાટાઘાટોની શક્યતા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો તેજ બન્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે સંભવિત સમજૂતી માટે એક પ્રારંભિક મુસદ્દો તૈયાર કરવામાં આવ્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ મુસદ્દા મુજબ ઈરાન તેના અત્યંત સંવર્ધિત યુરેનિયમના જથ્થાને કોઈ ત્રીજા દેશમાં મોકલવા અથવા તેનું સંવર્ધન સ્તર ઘટાડવા માટે તૈયાર થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, સમજૂતી અમલમાં આવ્યાના સાત દિવસની અંદર આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપાર માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝ સામુદ્રધુની ફરી ખોલવાનો પ્રસ્તાવ પણ સામેલ હોવાનું જણાવાય છે.
યુરેનિયમના જથ્થા અંગે સમજૂતીનો પ્રસ્તાવ
પ્રારંભિક મુસદ્દા અનુસાર, ઈરાન પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે કેટલીક મહત્ત્વપૂર્ણ શરતો સ્વીકારી શકે છે. તેમાં અત્યંત સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જથ્થો ત્રીજા દેશમાં ટ્રાન્સફર કરવો અથવા તેનું સંવર્ધન સ્તર ઘટાડવાનો વિકલ્પ સામેલ છે. આ પગલાથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાઓ ઘટાડવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
કરારના અમલીકરણ અને તેની લાંબા ગાળાની જાળવણી માટે ચીનને સંભવિત ગેરંટી આપનાર દેશ તરીકે સામેલ કરવાની વિચારણા પણ થઈ રહી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીધી વાટાઘાટો ઈસ્તંબુલના બદલે કતારની રાજધાની દોહામાં યોજવાનો પ્રસ્તાવ પણ ચર્ચામાં છે.
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની ખોલવાની તૈયારી?
આ પ્રસ્તાવનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ હોર્મુઝ સામુદ્રધુની સાથે જોડાયેલો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે આ દરિયાઈ માર્ગ અત્યંત મહત્ત્વનો છે. મુસદ્દા મુજબ, સમજૂતી અમલમાં આવ્યાના સાત દિવસની અંદર આ માર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે ફરી ખોલવાની જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે.
પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા હેઠળ ઈરાન પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને દરિયાઈ સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણો સ્વીકારશે. તેના બદલામાં અમેરિકા ઈરાન પર લાદેલા આર્થિક પ્રતિબંધો અને દરિયાઈ નાકાબંધીમાં રાહત આપવા વિચારણા કરી શકે છે. જોકે, આ તમામ બાબતો અંતિમ સમજૂતી અને બંને દેશોની સંમતિ પર આધારિત રહેશે.
કતાર અને તુર્કી મધ્યસ્થતામાં સક્રિય
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટોને આગળ વધારવા કતાર પણ સક્રિય બન્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, કતારનું ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ ઈરાનની રાજધાની તેહરાન પહોંચ્યું હતું. કતારી દૂતો દ્વારા અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સનો ખાસ પત્ર ઈરાની સુરક્ષા અધિકારી મોહસેન રેઝાઈને સોંપવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
ઈરાન તરફથી આ રાજદ્વારી પહેલનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ પ્રયાસથી અમેરિકાના લશ્કરી હુમલાઓ અટકાવવા અને સંઘર્ષને વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલવાની દિશામાં માર્ગ ખુલી શકે છે. બીજી તરફ, તુર્કી પણ બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થતા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું, યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની ઉતાવળ નથી
રાજદ્વારી પ્રયાસો વચ્ચે અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઓવલ ઓફિસમાં નિવેદન આપતાં કહ્યું હતું કે વોશિંગ્ટનને સંઘર્ષ સમાપ્ત કરવાની કોઈ ઉતાવળ નથી. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન વાટાઘાટો કરવા ઇચ્છે છે, કારણ કે તે ગંભીર આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિ એટલી નબળી છે કે તેના સૈનિકો અને પોલીસને પગાર ચૂકવવામાં પણ મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે આ સામાન્ય યુદ્ધ નથી અને અમેરિકા પાસે સમયની કોઈ અછત નથી. લશ્કરી અભિયાનનો આર્થિક બોજ પણ અમેરિકાને ખાસ અસર કરતો નથી એવો દાવો તેમણે કર્યો હતો.
અંતિમ સમજૂતી પર વિશ્વની નજર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તૈયાર થયેલો પ્રારંભિક મુસદ્દો હજી અંતિમ કરાર નથી. યુરેનિયમના જથ્થા, પ્રતિબંધોમાં રાહત, દરિયાઈ નાકાબંધી અને હોર્મુઝ સામુદ્રધુની ખોલવા જેવા મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે સહમતી બને છે કે નહીં તે મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. જો આ પ્રસ્તાવને બંને દેશોની મંજૂરી મળે તો મધ્યપૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવા અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાને સ્થિર કરવામાં મદદ મળી શકે છે. હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર આગામી રાજદ્વારી વાટાઘાટો અને બંને દેશોના અંતિમ નિર્ણય પર છે.
