TRAI દ્વારા OTP મેસેજને એકસમાન બનાવવાની વિચારણા : અસલી અને નકલી સંદેશ વચ્ચે તફાવત ઓળખવો સરળ બનશે
નવી દિલ્હીઃ ઓનલાઈન બેન્કિંગ, ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઈ-કોમર્સ દ્વારા થતી સાયબર ઠગાઈ પર અંકુશ મેળવવા માટે ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) દ્વારા OTP એટલે કે વન ટાઈમ પાસવર્ડના SMS ફોર્મેટને એકસમાન બનાવવાની શક્યતા અંગે વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને અસલી અને નકલી સંદેશ વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવામાં મદદ કરવાનો તથા OTPના દુરુપયોગનું જોખમ ઘટાડવાનો છે.
હાલમાં વિવિધ બેન્કો, ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ અને ડિજિટલ સેવાઓ પોતાની જરૂરિયાત મુજબ OTPના સંદેશ મોકલે છે. સંદેશની ભાષા, રજૂઆત અને વિગતોમાં તફાવત હોવાને કારણે ઘણી વખત ગ્રાહકો માટે અસલી સંદેશ ઓળખવો મુશ્કેલ બને છે. સાયબર ઠગો આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને નકલી મેસેજ, ફિશિંગ લિંક અને ખોટા ફોનકોલ દ્વારા ગ્રાહકોની ગુપ્ત માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે OTPના સંદેશમાં ચોક્કસ વિગતોનો સમાવેશ કરવાની વિચારણા થઈ શકે છે. તેમાં OTP કયા હેતુ માટે મોકલવામાં આવ્યો છે, કઈ બેન્ક અથવા કંપનીએ મોકલ્યો છે અને તેની માન્યતા કેટલા સમય સુધી રહેશે જેવી માહિતી સામેલ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, મોબાઈલની સ્ક્રીન પર સંદેશની ગુપ્તતા જાળવવા અને અન્ય વ્યક્તિ તેને સરળતાથી જોઈ ન શકે તેવા સુરક્ષાત્મક ઉપાયો અંગે પણ વિચારણા થઈ શકે છે.
મામલાથી પરિચિત સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મુદ્દે ટેલિકોમ કંપનીઓ સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી છે અને TRAI આ અંગે પરામર્શ પત્ર જાહેર કરી શકે છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવાયો હોવાની પુષ્ટિ નથી. તેથી હાલ OTPના ફોર્મેટમાં ફેરફારનો કોઈ નવો નિયમ અમલમાં આવ્યો છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
સાયબર નાણાકીય ઠગાઈમાં મોટો વધારો
દેશમાં ડિજિટલ વ્યવહારો વધવાની સાથે નાણાકીય સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદોમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર નોંધાયેલી નાણાકીય છેતરપિંડીની ફરિયાદોની સંખ્યા વર્ષ 2021માં 2.62 લાખ હતી, જે વર્ષ 2025માં વધીને 24.02 લાખ થઈ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
આ જ સમયગાળા દરમિયાન આવી ફરિયાદો સાથે સંકળાયેલી રકમ રૂ. 551 કરોડથી વધીને રૂ. 22,495 કરોડ સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ આંકડા ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવહારોમાં સુરક્ષાની વધતી જરૂરિયાત તરફ ધ્યાન દોરે છે. જોકે, ફરિયાદોની સંખ્યા અને તેમાં દર્શાવાયેલી રકમને વાસ્તવિક રીતે થયેલા નુકસાનના અંતિમ આંકડા સમાન માનવા ન જોઈએ.
OTP મેસેજમાં કઈ વિગતોનો સમાવેશ થઈ શકે?
-
OTPનો હેતુ: લોગિન, પેમેન્ટ અથવા નાણાકીય વ્યવહારની પુષ્ટિ માટે કોડ મોકલાયો છે તેની સ્પષ્ટતા.
-
મોકલનારની ઓળખ: કઈ બેન્ક, કંપની અથવા ડિજિટલ સેવા દ્વારા સંદેશ મોકલાયો છે તેની માહિતી.
-
માન્યતાનો સમયગાળો: OTP કેટલા સમય સુધી ઉપયોગ કરી શકાય તેની સ્પષ્ટ જાણકારી.
-
સંદેશની ગુપ્તતા: મોબાઈલની સ્ક્રીન પર OTP અન્ય વ્યક્તિને દેખાઈ જવાની શક્યતા ઘટાડવા માટે સુરક્ષાત્મક વ્યવસ્થા.
ગ્રાહકોની સુરક્ષા વધારવાનો પ્રયાસ
OTPના ફોર્મેટને એકસમાન બનાવવાની વ્યવસ્થા અમલમાં આવે તો ગ્રાહકો માટે સંદેશની વિગતો સમજવી સરળ બની શકે છે. જોકે, માત્ર ફોર્મેટમાં ફેરફાર કરવાથી સાયબર ઠગાઈ સંપૂર્ણપણે અટકી જશે એવું કહી શકાય નહીં. ગ્રાહકોમાં ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ, બેન્કિંગ વ્યવહારોની દેખરેખ અને શંકાસ્પદ સંદેશ સામે સાવચેતી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
ગ્રાહકોએ કોઈપણ સંજોગોમાં OTP, ATM PIN, પાસવર્ડ કે અન્ય ગુપ્ત બેન્કિંગ વિગતો અજાણી વ્યક્તિ સાથે શેર કરવી નહીં. બેન્ક કે સરકારી સંસ્થાના નામે આવતા શંકાસ્પદ ફોનકોલ અને લિંકથી દૂર રહેવું જોઈએ. TRAIના પ્રસ્તાવ પર અંતિમ નિર્ણય અને તેની અમલવારી અંગેની સત્તાવાર જાહેરાત પછી જ OTP વ્યવસ્થામાં થનારા ફેરફારોની ચોક્કસ વિગતો સ્પષ્ટ થશે.
