2030 સુધીમાં વિશ્વભરમાં 1.1 કરોડ આરોગ્ય કર્મચારીઓની અછત સર્જાવાની આશંકા : WHOની ચેતવણીથી આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં ચિંતા
વિશ્વભરમાં તબીબો, નર્સો અને અન્ય આરોગ્ય કર્મચારીઓની અછત અંગે વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) દ્વારા ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2030 સુધીમાં વિશ્વને આશરે 1.1 કરોડ આરોગ્ય કર્મચારીઓની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેની પાછળ આરોગ્ય કર્મચારીઓની વધતી ઉંમર, નિવૃત્તિ અને નવી ભરતી સામે ઊભા થતા પડકારો મહત્ત્વપૂર્ણ કારણો બની રહ્યા છે.
‘નેશનલ હેલ્થ વર્કફોર્સ એકાઉન્ટ્સ 2026’ના અહેવાલ અનુસાર, ભારત સહિત 122 દેશોમાં સરેરાશ 25 ટકા તબીબોની ઉંમર 55 વર્ષથી વધુ છે. એટલે કે દર ચારમાંથી આશરે એક તબીબ આગામી વર્ષોમાં નિવૃત્તિની ઉંમરે પહોંચી શકે છે. જો સમયસર નવા તબીબો અને આરોગ્ય કર્મચારીઓ તૈયાર કરવામાં નહીં આવે તો અનેક દેશોની આરોગ્ય સેવાઓ પર દબાણ વધી શકે છે.
સમૃદ્ધ અને ઊંચી આવક ધરાવતા દેશોમાં પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક હોવાનું અહેવાલમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આવા દેશોમાં આશરે 30 ટકા તબીબો નિવૃત્તિની નજીક છે. અનુભવી તબીબોની નિવૃત્તિ બાદ તેમની જગ્યાએ પૂરતા પ્રમાણમાં નવા નિષ્ણાતો ઉપલબ્ધ ન થાય તો સારવારની ગુણવત્તા, હોસ્પિટલોમાં સેવાઓ અને દર્દીઓને સમયસર સારવાર પૂરી પાડવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા બે દાયકામાં વૈશ્વિક સ્તરે આરોગ્ય કર્મચારીઓની સંખ્યામાં આશરે 52 ટકાનો વધારો થયો છે અને દુનિયાભરમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં સાત કરોડથી વધુ કર્મચારીઓ કાર્યરત છે. જોકે, કર્મચારીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો હોવા છતાં તમામ દેશોમાં તેમની ઉપલબ્ધતા સમાન નથી. ક્યાંક તબીબો અને નર્સોની અછત છે, તો ક્યાંક વસ્તીની સરખામણીએ આરોગ્ય સેવાઓનું વિતરણ અસમાન છે.
WHOના અંદાજ પ્રમાણે, વર્ષ 2030 સુધીમાં 67 દેશોને પોતાની વસ્તીને પાયાની આરોગ્ય સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. ખાસ કરીને ઓછી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશો પર તેની વધુ અસર થવાની સંભાવના છે. પૂરતા તબીબો, નર્સો અને અન્ય આરોગ્ય કર્મચારીઓના અભાવે ગ્રામીણ વિસ્તારો, દૂરના પ્રદેશો અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગોને સમયસર સારવાર મેળવવામાં વધુ મુશ્કેલી પડી શકે છે.
આરોગ્ય કર્મચારીઓની અછત માત્ર હોસ્પિટલોમાં ખાલી જગ્યાઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેના કારણે દર્દીઓની લાંબી કતારો, સારવાર માટે રાહ જોવાનો સમય વધવો, નિષ્ણાત તબીબોની અછત અને આરોગ્ય કર્મચારીઓ પર કામનું વધતું ભારણ જેવી સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધોની સંભાળ, માતા અને બાળ આરોગ્ય તથા લાંબા ગાળાની બીમારીઓની સારવાર માટે પૂરતા કર્મચારીઓ ઉપલબ્ધ હોવા જરૂરી છે.
WHO સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોના મતે, ભવિષ્યમાં ઊભા થનારા આ પડકારનો સામનો કરવા માટે દેશોએ આરોગ્ય ક્ષેત્રની નીતિઓમાં સમયસર ફેરફાર કરવા પડશે. તબીબી શિક્ષણની ક્ષમતા વધારવી, નર્સિંગ અને અન્ય આરોગ્યલક્ષી અભ્યાસક્રમોમાં પ્રવેશની તકો વધારવી, નવા કર્મચારીઓની ભરતી કરવી અને હાલના કર્મચારીઓને વ્યવસાયમાં ટકાવી રાખવા માટે અસરકારક પગલાં લેવા જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત, આરોગ્ય કર્મચારીઓને યોગ્ય પગાર, કામ કરવાની સારી પરિસ્થિતિ, તાલીમ અને કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની તક મળે તે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોમાં તબીબોને સેવા આપવા પ્રોત્સાહિત કરતી યોજનાઓ અમલમાં મૂકવાથી પણ અછત ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
વિશ્વભરમાં વધતી વસ્તી અને આરોગ્ય સેવાઓની વધતી જરૂરિયાત વચ્ચે અનુભવી તબીબોની નિવૃત્તિ એક મોટો પડકાર બની રહી છે. જો દેશો અત્યારથી જ આયોજનબદ્ધ રીતે નવા આરોગ્ય કર્મચારીઓ તૈયાર નહીં કરે તો આગામી વર્ષોમાં આરોગ્ય સેવાઓ પર ગંભીર દબાણ ઊભું થઈ શકે છે. તેથી તબીબી શિક્ષણ, ભરતી અને કર્મચારીઓને જાળવી રાખવા માટે લાંબા ગાળાનું આયોજન કરવું હવે અનિવાર્ય બન્યું છે.
