ઇન્ડોનેશિયાની બાયોફ્યુઅલ નીતિ, સુપર અલનીનો અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધની અસરથી વૈશ્વિક પુરવઠા પર દબાણ; ભારતીય ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવાઈ શકે
દિવાળી અને છઠ્ઠ પૂજા જેવા તહેવારો નજીક આવતાં ખાદ્ય તેલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતાએ ચિંતા વધારી છે. વૈશ્વિક બજારમાં પામ ઓઈલ સહિતનાં ખાદ્ય તેલોના પુરવઠા અને કિંમતો પર અનેક પરિબળોની અસર પડી રહી છે. ઇન્ડોનેશિયાની બાયોફ્યુઅલ નીતિ, હવામાનમાં ફેરફાર અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને કારણે ભાવ પર દબાણ વધવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધશે તો તેની અસર ભારતના સ્થાનિક બજારમાં પણ જોવા મળી શકે છે.
ઇન્ડોનેશિયાની નીતિથી પામ ઓઈલના પુરવઠા પર અસર?
ઇન્ડોનેશિયા વિશ્વના અગ્રણી પામ ઓઈલ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે. ખાદ્ય તેલના બજાર માટે તેની નીતિઓ મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે. ડીઝલમાં પામ ઓઈલ આધારિત બાયોફ્યુઅલનું પ્રમાણ વધારવામાં આવે તો દેશમાં જ પામ ઓઈલનો વપરાશ વધી શકે છે. પરિણામે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ જથ્થા પર અસર થવાની શક્યતા રહે છે.
અહેવાલમાં જુલાઈ 2026થી ડીઝલમાં 50 ટકા પામ ઓઈલ આધારિત બાયોફ્યુઅલ ભેળવવાની ‘E50’ નીતિનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ નીતિની અમલવારી અને તેની સમયમર્યાદાની સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે. નિકાસમાં ઘટાડો થાય અને માંગ યથાવત્ રહે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પામ ઓઈલના ભાવ વધી શકે છે.
સુપર અલનીનોની અસરથી ઉત્પાદન પર જોખમ
હવામાનમાં ફેરફાર અને અલનીનોની સંભવિત અસર પણ ખાદ્ય તેલના બજાર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. અલનીનોને કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ અને ઓછા વરસાદની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જે પામ ઓઈલ તથા અન્ય તેલીબિયાંના ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે.
જોકે, ઉત્પાદન પર થતી અસર દરેક પ્રદેશમાં અલગ હોઈ શકે છે. તેથી સુપર અલનીનોના કારણે ખાદ્ય તેલના ઉત્પાદનમાં કેટલો ઘટાડો થશે તેનો ચોક્કસ અંદાજ લગાવવા માટે હવામાન અને કૃષિ સંબંધિત સત્તાવાર માહિતી જરૂરી છે.
ભારતમાં આયાત પર નિર્ભરતા વધવાની આશંકા
ભારત ખાદ્ય તેલની પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય અથવા વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધે તો આયાત ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે. તેની અસર વેપારીઓના ખરીદભાવ અને અંતે ગ્રાહકોને મળતા ભાવ પર પડી શકે છે.
અહેવાલમાં ભારતનું ખાદ્ય તેલ ઉત્પાદન 2025-26માં 97 લાખ ટનથી ઘટીને 2026-27માં 92 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. સાથે જ 1.72 કરોડ ટન આયાતની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. આ આંકડાઓને સત્તાવાર કૃષિ અને વેપારના અહેવાલો સાથે ચકાસવા જરૂરી છે.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધથી સૂરજમુખી તેલના પુરવઠા પર અસર
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેનો સંઘર્ષ પણ ખાદ્ય તેલના વૈશ્વિક વેપાર માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. આ બંને દેશો સૂરજમુખી તેલના આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠામાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. બંદરો, પરિવહન માર્ગો અને નિકાસ વ્યવસ્થામાં અવરોધ ઊભા થાય તો બજારમાં પુરવઠો ઘટી શકે છે અને ભાવમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.
આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઊંચા રહે ત્યારે બાયોફ્યુઅલની માંગ વધી શકે છે. ખાદ્ય તેલનો વધુ ઉપયોગ બાયોફ્યુઅલ બનાવવા માટે થાય તો ખાદ્ય ઉદ્યોગ માટે ઉપલબ્ધ જથ્થા પર દબાણ વધી શકે છે.
તહેવારોમાં ગૃહિણીઓના બજેટ પર અસર થઈ શકે
ભારતમાં દિવાળી સહિતના તહેવારો દરમિયાન ખાદ્ય તેલની માંગમાં વધારો થઈ શકે છે. જો આ સમયગાળામાં આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધે, આયાત મોંઘી બને અને સ્થાનિક પુરવઠો મર્યાદિત રહે તો ગ્રાહકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે.
જોકે, ખાદ્ય તેલના ભાવમાં કેટલો વધારો થશે તે અંગે અત્યારે નિશ્ચિત આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે. વૈશ્વિક પુરવઠો, આયાત ખર્ચ, સરકારી નીતિઓ અને સ્થાનિક માંગ જેવા પરિબળો આગામી દિવસોમાં ભાવની દિશા નક્કી કરશે.
નોંધ: ઇન્ડોનેશિયાની E50 નીતિ, ભારતના ઉત્પાદન અને આયાતના અંદાજ તથા સુપર અલનીનોની સંભવિત અસર અંગેના આંકડાઓ પ્રકાશન પહેલાં સંબંધિત સત્તાવાર સ્રોતોથી ચકાસવા જરૂરી છે.
