સ્પોર્ટિકોના રિપોર્ટમાં IPL ફ્રેન્ચાઈઝીનું સરેરાશ વેલ્યુએશન આશરે રૂ. 14 હજાર કરોડ; મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ સૌથી વધુ મૂલ્યવાન ટીમ
ગ્લોબલ સ્પોર્ટ્સ માર્કેટમાં ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL)ની લોકપ્રિયતા અને આર્થિક તાકાત સતત વધી રહી છે. અમેરિકાના જાણીતા સ્પોર્ટ્સ બિઝનેસ પબ્લિકેશન ‘સ્પોર્ટિકો’ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, IPLની 10 ફ્રેન્ચાઈઝીનું સરેરાશ વેલ્યુએશન વધીને 1.7 બિલિયન ડોલર એટલે કે આશરે રૂ. 14 હજાર કરોડ થયું છે. આ આંકડો IPLને વિશ્વની સૌથી વધુ મૂલ્ય ધરાવતી સ્પોર્ટ્સ લીગમાં સ્થાન અપાવે છે.
NBA અને NFL કરતાં IPLનો રેવેન્યુ ગુણાંક ઊંચો
રિપોર્ટ અનુસાર, IPLનો સરેરાશ રેવેન્યુ મલ્ટિપલ એટલે કે આવકની સરખામણીએ ફ્રેન્ચાઈઝીના મૂલ્યનો ગુણાંક 22.9 ગણો નોંધાયો છે. તેની સામે અમેરિકાની નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન (NBA)નો ગુણાંક 14.6 ગણો અને નેશનલ ફૂટબોલ લીગ (NFL)નો 12.7 ગણો છે. આ આંકડા IPLની વ્યાપારી ક્ષમતા અને રોકાણકારોનો તેના પરનો વિશ્વાસ દર્શાવે છે.
મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ સૌથી વધુ મૂલ્યવાન ફ્રેન્ચાઈઝી
સ્પોર્ટિકોના અંદાજ મુજબ, 2.1 બિલિયન ડોલરના વેલ્યુએશન સાથે મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ પ્રથમ સ્થાને છે. જ્યારે રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુ 1.85 બિલિયન ડોલરના મૂલ્ય સાથે બીજા ક્રમે છે. ટોપ-5માં અન્ય ટીમોનો સમાવેશ આ મુજબ થાય છે.
- મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ : 2.1 બિલિયન ડોલર
- રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુ : 1.85 બિલિયન ડોલર
- ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સ : 1.75 બિલિયન ડોલર
- કોલકાતા નાઈટ રાઈડર્સ : 1.73 બિલિયન ડોલર
- દિલ્હી કેપિટલ્સ : 1.70 બિલિયન ડોલર
બાકીની ફ્રેન્ચાઈઝીમાં રાજસ્થાન રોયલ્સનું મૂલ્ય 1.65 બિલિયન ડોલર, સનરાઈઝર્સ હૈદરાબાદનું 1.62 બિલિયન ડોલર, ગુજરાત ટાઈટન્સનું 1.58 બિલિયન ડોલર, પંજાબ કિંગ્સનું 1.53 બિલિયન ડોલર અને લખનઉ સુપર જાયન્ટ્સનું 1.50 બિલિયન ડોલર આંકવામાં આવ્યું છે.
માલિકી હસ્તાંતરણના સોદાઓથી IPLની આર્થિક તાકાતનો અંદાજ
વર્ષ 2026 દરમિયાન થયેલા બે મોટા માલિકી સંબંધિત સોદાઓએ પણ IPLના વધતા આર્થિક મૂલ્ય તરફ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, આદિત્ય બિરલા ગ્રુપ, બ્લેકસ્ટોન ફંડ, ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા ગ્રુપ અને બોલ્ટ વેન્ચર્સના કન્સોર્ટિયમે RCBને આશરે 1.78 બિલિયન ડોલરના મૂલ્યે ખરીદવા સંમતિ દર્શાવી છે.
આ ઉપરાંત, લક્ષ્મી મિત્તલ અને આદર પૂનાવાલા સાથે જોડાયેલા ગ્રુપે રાજસ્થાન રોયલ્સમાં 1.65 બિલિયન ડોલરના વેલ્યુએશનના આધારે હિસ્સેદારી ખરીદી હોવાનો અહેવાલ છે. આ સોદાઓ દર્શાવે છે કે રોકાણકારો IPLની લોકપ્રિયતા ઉપરાંત તેના લાંબા ગાળાના વ્યાપારી લાભમાં પણ રસ દાખવી રહ્યા છે.
2008થી ફ્રેન્ચાઈઝીના મૂલ્યમાં મોટો ઉછાળો
IPLની શરૂઆત વર્ષ 2008માં થઈ ત્યારે આઠ મૂળ ફ્રેન્ચાઈઝી કુલ 724 મિલિયન ડોલરમાં વેચાઈ હતી. તે સમયે દરેક ટીમનું સરેરાશ મૂલ્ય આશરે 90 મિલિયન ડોલર હતું. સ્પોર્ટિકોના અંદાજ પ્રમાણે, 2008થી અત્યાર સુધીમાં IPL ફ્રેન્ચાઈઝીના મૂલ્યમાં આશરે 1800 ટકાનો વધારો થયો છે.
આ જ સમયગાળામાં અમેરિકાની NFL લીગના મૂલ્યમાં આશરે 800 ટકા અને NBAમાં 1700 ટકાનો વધારો નોંધાયો હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. આ સરખામણી IPLની વૈશ્વિક સ્તરે થયેલી આર્થિક પ્રગતિનો અંદાજ આપે છે.
પ્રસારણ અધિકારો અને સેન્ટ્રલ રેવેન્યુ પૂલથી મોટી આવક
IPLની આર્થિક સફળતામાં BCCIના સેન્ટ્રલ રેવેન્યુ પૂલની મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. પ્રસારણ અધિકારો અને લીગ સ્તરની સ્પોન્સરશિપમાંથી થતી આવકનો એક ભાગ ફ્રેન્ચાઈઝીઓ વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે. વર્ષ 2023થી 2027ના સમયગાળા માટેના IPLના પ્રસારણ અધિકારો આશરે 6.2 બિલિયન ડોલરમાં વેચાયા હતા.
રિપોર્ટ મુજબ, દરેક ફ્રેન્ચાઈઝીની સરેરાશ વાર્ષિક આવક આશરે 74.4 મિલિયન ડોલર હોવાનો અંદાજ છે. તેમાં BCCIના સેન્ટ્રલ રેવેન્યુ પૂલમાંથી મળતી આવકનો મોટો હિસ્સો છે. આ ઉપરાંત ટીમોને સ્પોન્સરશિપ, ટિકિટ વેચાણ અને મર્ચેન્ડાઈઝના વેચાણમાંથી પણ કમાણી થાય છે.
આમ, ક્રિકેટની લોકપ્રિયતા, વિશાળ દર્શકવર્ગ, પ્રસારણ અધિકારો અને રોકાણકારોની વધતી રુચિને કારણે IPL માત્ર ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે મોટું સ્પોર્ટ્સ બિઝનેસ પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે.
