મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાની પ્રક્રિયા સામે સવાલો; અનેક રાજ્યોમાં વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા જ ઉપલબ્ધ નથી
ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરાયેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીઓમાંથી મોટી સંખ્યામાં નામો દૂર કરવામાં આવ્યાં છે. બીજી તરફ, છ રાજ્યોમાં આશરે 1,600 શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ થઈ હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. કુલ મતદારો અને યાદીમાંથી હટાવાયેલા નામોની સરખામણીએ આ આંકડો ઓછો હોવાથી SIR પ્રક્રિયાના હેતુ અને તેના પરિણામો અંગે ચર્ચા ઊભી થઈ છે.
કર્ણાટકમાં 99.7 લાખ નામ દૂર, 716 વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ
અહેવાલ મુજબ, કર્ણાટકની અંતિમ મતદાર યાદીમાંથી આશરે 99.7 લાખ નામો દૂર કરવામાં આવ્યાં હતાં. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન 716 વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ થઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
બેંગલુરુ નોર્થમાં નેપાળના નાગરિકો સહિત વિદેશી નાગરિકોની ઓળખ થઈ હતી. દક્ષિણ કન્નડમાં 40, ઉડુપીમાં 47 અને ઉત્તર કન્નડમાં 22 વિદેશી નાગરિકો મળ્યા હોવાનો અહેવાલ છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સંબંધિત વ્યક્તિઓ જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરી શકી નહોતી.
કેરળ અને ગોવામાં પણ શંકાસ્પદ નામો
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, કેરળમાં આશરે 500 અને ગોવામાં વિદેશી પાસપોર્ટ ધરાવતા 419 શંકાસ્પદ લોકોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. ઝારખંડમાં ત્રણ અફઘાન નાગરિકો અને મેઘાલયમાં નેપાળી મૂળના બે પુરુષોનાં નામ સામે આવ્યાનો ઉલ્લેખ છે. મિઝોરમમાં એક પણ વિદેશી નાગરિકનું નામ મળ્યું ન હોવાનું જણાવાયું છે.
જોકે, આ આંકડાઓનો અર્થ એ નથી કે ઓળખાયેલા તમામ લોકો અંગેની કાનૂની સ્થિતિ અથવા મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની કાર્યવાહી એકસરખી હતી. દરેક કેસમાં નાગરિકતા અને મતદાર તરીકેની પાત્રતા સંબંધિત હકીકતોની ચકાસણી જરૂરી છે.
અનેક રાજ્યોમાં અલગ આંકડા જ નહીં
અહેવાલ અનુસાર, પંજાબ, દિલ્હી, ઉત્તરાખંડ અને તેલંગાણામાં શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોનો અલગ ડેટા જાળવવામાં આવ્યો નહોતો. ઓડિશામાં કેટલાક કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હોવા છતાં ચોક્કસ સંખ્યા નોંધવામાં આવી નહોતી.
ચૂંટણી પંચના એક વરિષ્ઠ અધિકારીને ટાંકીને જણાવાયું છે કે રાજ્યોને શંકાસ્પદ વિદેશી નાગરિકોની અલગ યાદી તૈયાર કરવા અંગે સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી નહોતી. પરિણામે, જુદા જુદા રાજ્યોના આંકડાઓની સીધી સરખામણી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
SIRના હેતુ અને પરિણામો અંગે ચર્ચા
બિહારમાં જૂન 2025માં શરૂ થયેલી SIR પ્રક્રિયાનો એક હેતુ મતદાર યાદીમાં ગેરલાયક વ્યક્તિઓનાં નામો નોંધાયેલા હોવાની શક્યતા તપાસવાનો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. પરંતુ વિવિધ રાજ્યોમાં ડેટા એકત્ર કરવાની પદ્ધતિ અલગ રહી હોય તો પ્રક્રિયાના પરિણામોનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એકસરખા અને પારદર્શક આંકડાઓ જરૂરી બને છે.
મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર થવા પાછળ મૃત્યુ, સ્થળાંતર, એકથી વધુ નોંધણી અથવા અન્ય કારણો હોઈ શકે છે. તેથી તમામ દૂર કરાયેલા નામોને વિદેશી નાગરિકો સાથે જોડવા યોગ્ય નથી. એ જ રીતે, શંકાસ્પદ ગણાવાયેલી વ્યક્તિને પૂરતી ચકાસણી વિના વિદેશી નાગરિક જાહેર કરી શકાય નહીં.
આથી SIR પ્રક્રિયાની અસર સમજવા માટે કેટલાં નામ કયા કારણસર દૂર કરાયાં, કેટલાં કિસ્સાઓમાં નાગરિકતા અંગે શંકા હતી અને કેટલાં કિસ્સાઓમાં અંતિમ નિર્ણય લેવાયો—તેના સ્પષ્ટ આંકડા જાહેર થવા જરૂરી છે.
નોંધ: આ અહેવાલમાં આપેલા રાજ્યવાર આંકડા અને ચૂંટણી પંચના નિવેદનો પ્રકાશન પહેલાં સત્તાવાર દસ્તાવેજો તથા વિશ્વસનીય સમાચાર સ્રોતો દ્વારા ચકાસવા જરૂરી છે.
