60 જેટલા સુપર ટેન્કર ફસાયા હોવાનો દાવો, 30થી વધુ જહાજોને નુકસાન; વીમા પ્રીમિયમ અને નાવિકોના ખર્ચમાં પણ મોટો ઉછાળો
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અને હોર્મુજ જળમાર્ગમાં દરિયાઈ પરિવહન ખોરવાવાની અસર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર વધુ સ્પષ્ટ થઈ રહી છે. કાચા તેલના ભાવ ઉપરાંત તેને એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં પહોંચાડવાનો ખર્ચ પણ વધી રહ્યો છે. વિશાળ તેલવાહક જહાજોની અછત, દરિયાઈ માર્ગો પરના જોખમો, જહાજોને થયેલું નુકસાન અને વીમા પ્રીમિયમમાં વધારાને કારણે તેલ આયાતકારો પર આર્થિક બોજ વધ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA)ના અહેવાલને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, ઓક્ટોબરના મધ્ય સુધીમાં પશ્ચિમ એશિયાના અખાતથી એશિયા સુધી કાચા તેલના પરિવહનનો ખર્ચ પ્રતિ બેરલ 37 ડોલરથી વધુ થયો હતો. જોકે, પરિવહન ખર્ચ માર્ગ, જહાજ અને કરારની શરતો પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
દુનિયામાં કેટલાં વિશાળ તેલવાહક જહાજો?
ક્લાર્કસન રિસર્ચના આંકડા મુજબ, માર્ચ 2026ની શરૂઆતમાં દુનિયામાં 2 લાખ ડેડવેટ ટન કે તેથી વધુ ક્ષમતા ધરાવતાં આશરે 912 VLCC અને અલ્ટ્રા લાર્જ ક્રૂડ કેરિયર હતાં. VLCC એટલે વેરી લાર્જ ક્રૂડ કેરિયર. આવું એક જહાજ સામાન્ય રીતે લગભગ 20 લાખ બેરલ કાચું તેલ વહન કરી શકે છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, યુદ્ધ શરૂ થયા બાદથી 23 ઓક્ટોબર સુધીમાં 30થી વધુ VLCCને નુકસાન પહોંચ્યું હતું, જ્યારે લગભગ 60 જહાજો ઓમાનની ખાડી અને હોર્મુજની આસપાસ જહાજથી જહાજમાં તેલના હસ્તાંતરણ સહિતની કામગીરીમાં ફસાયેલાં હતાં. જો આ આંકડા સાચા હોય, તો જહાજોની ઉપલબ્ધતા અને તેલના પુરવઠા પર તેની અસર પડી શકે છે.
ભારત પાસે કેટલાં VLCC જહાજો છે?
ભારતની શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SCI)ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર તેના કાફલામાં પાંચ VLCC નોંધાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, ભારતની તેલ કંપનીઓ માત્ર ભારતીય જહાજો પર આધાર રાખતી નથી. જરૂરિયાત મુજબ વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓ પાસેથી પણ વિશાળ તેલવાહક જહાજો ભાડે લેવામાં આવે છે.
વીમા પ્રીમિયમમાં મોટો ઉછાળો
યુદ્ધના જોખમને કારણે જહાજોના વીમા ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. પહેલાં યુદ્ધ-જોખમ વીમાનું પ્રીમિયમ જહાજના વીમાકૃત મૂલ્યના આશરે 0.25 ટકા જેટલું હતું, જ્યારે હોર્મુજ ક્ષેત્રમાં જુલાઈ દરમિયાન તે વધીને 3થી 10 ટકા સુધી પહોંચ્યું હોવાનો દાવો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, 10 કરોડ ડોલર મૂલ્યના જહાજ માટે 0.25 ટકા પ્રમાણે પ્રીમિયમ 2.5 લાખ ડોલર થાય છે. જો દર 3થી 10 ટકા થાય, તો પ્રીમિયમ 30 લાખથી એક કરોડ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. આ વધારાથી તેલ પરિવહનનો કુલ ખર્ચ વધી જાય છે.
કેપ્ટન અને નાવિકોના વેતનમાં પણ વધારો
જહાજો પર કામ કરતા કેપ્ટન અને નાવિકો માટે જોખમ વધતાં તેમના વેતન અને જોખમ આધારિત ભથ્થાંમાં પણ વધારો થયો હોવાનો અહેવાલ છે. તેમાં કેપ્ટનનો માસિક પગાર પહેલાં 15 હજાર ડોલર સુધી હતો, જે કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક લાખ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. પ્રતિ ટ્રિપ 50 હજાર ડોલર સુધીનું બોનસ અપાતું હોવાની પણ માહિતી છે. આ આંકડા તમામ જહાજો અને કર્મચારીઓ માટે સમાન હોવાની ખાતરી નથી.
ભારત માટે તેલ આયાત વધુ ખર્ચાળ
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો કાચા તેલની આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ પરિવહન ખર્ચમાં વધારો ભારતીય તેલ આયાતકારો માટે મહત્વનો મુદ્દો છે.
અહેવાલમાં આપવામાં આવેલા આંકડા મુજબ:
- યુદ્ધ પહેલાં: પશ્ચિમ એશિયાથી ભારતના પશ્ચિમી કિનારે તેલ લાવવાનો ખર્ચ પ્રતિ બેરલ આશરે 2.60 ડોલર હતો.
- યુદ્ધ પછી: ઓમાન અને ફુજૈરાથી ભારતના પશ્ચિમી કિનારા સુધીનો ખર્ચ વધીને પ્રતિ બેરલ 6થી 7 ડોલર થયો હોવાનું જણાવાયું છે.
- હોર્મુજ માર્ગ: આ માર્ગેથી પસાર થતાં જહાજોનો ખર્ચ પહેલાં પ્રતિ બેરલ આશરે 2.50 ડોલર હતો, જે વધીને લગભગ 16 ડોલર થયો હોવાનો દાવો છે.
આ આંકડા ચોક્કસ માર્ગ અને સમયગાળા પર આધારિત છે. પરિવહન ખર્ચમાં વધારો થવાથી તેલ આયાતનું કુલ બિલ વધી શકે છે, જોકે તેની અસર સ્થાનિક ઇંધણના ભાવ પર અન્ય પરિબળો સાથે મળીને પડે છે.
અમેરિકાથી એશિયા સુધી તેલ પહોંચાડવું પણ મોંઘું
અમેરિકાની ખાડીથી ચીન સુધી આશરે 20 લાખ બેરલ તેલ લઈ જતા VLCCની એક યાત્રાનો ખર્ચ યુદ્ધ પહેલાં લગભગ 1.78 કરોડ ડોલર, એટલે કે પ્રતિ બેરલ 8.90 ડોલર જેટલો હતો. અહેવાલ મુજબ, 16 ઓક્ટોબરની આસપાસ આ ખર્ચ વધીને લગભગ 7 કરોડ ડોલર અથવા પ્રતિ બેરલ 35 ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો.
અમેરિકાથી યુરોપ અને એશિયા સુધી તેલ મોકલવાનો ખર્ચ પણ યુદ્ધ પહેલાંની સરખામણીએ અનેક ગણો વધ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. ઓક્ટોબરના મધ્યમાં અમેરિકાની ખાડીથી યુરોપ સુધી પરિવહનનો ખર્ચ પ્રતિ બેરલ આશરે 24 ડોલર દર્શાવવામાં આવ્યો હતો.
લાંબા દરિયાઈ માર્ગને કારણે જહાજોની અછત
પરિવહન ખર્ચ વધવાનું બીજું મોટું કારણ દરિયાઈ મુસાફરીનો સમય વધવો છે. હોર્મુજ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં જોખમને કારણે ભારત, ચીન, દક્ષિણ કોરિયા અને જાપાન જેવા દેશોના કેટલાક ખરીદદારો અમેરિકા તથા એટલાન્ટિક બેસિનમાંથી તેલ મંગાવી રહ્યા છે.
કેટલાક જહાજોને સ્વેઝ કેનાલના બદલે આફ્રિકાના દક્ષિણ છેડે આવેલા કેપ ઓફ ગુડ હોપનો લાંબો માર્ગ અપનાવવો પડે છે. પરિણામે એક જહાજને એક ટ્રિપ પૂર્ણ કરવામાં વધુ સમય લાગે છે અને તે આગામી જથ્થો વહન કરવા માટે મોડું ઉપલબ્ધ થાય છે. આ સ્થિતિમાં જહાજોની માંગ વધે છે અને ભાડાં પર વધુ દબાણ ઊભું થાય છે.
પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે તેલના પુરવઠા ઉપરાંત જહાજો, વીમા અને લાંબા દરિયાઈ માર્ગોનો ખર્ચ પણ વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર માટે મોટો પડકાર બની રહ્યો છે.
