બાંગ્લાદેશને ચીની J-શ્રેણીનાં યુદ્ધવિમાનો મળવાની ચર્ચા; પાકિસ્તાની વાયુસેના પાઇલટ્સ અને રડાર ઓપરેટરોને તાલીમ આપી શકે હોવાના અહેવાલો
ચીન, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વધી રહેલા લશ્કરી સહયોગને પગલે ભારતની સુરક્ષા અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અહેવાલો અનુસાર, ચીન બાંગ્લાદેશને J-શ્રેણીનાં ફાઇટર જેટ પૂરા પાડવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જ્યારે પાકિસ્તાન વાયુસેના બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સને આ યુદ્ધવિમાનો ઉડાવવાની તાલીમ આપવામાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ સંભવિત સહયોગને કારણે ભારતની પૂર્વ સરહદ અને વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોની સુરક્ષા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
બાંગ્લાદેશને ચીની ફાઇટર જેટ આપવાની તૈયારી
અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચીન આવતા વર્ષે બાંગ્લાદેશને આશરે રૂ.22,000 કરોડના J-શ્રેણીના ફાઇટર જેટ પૂરા પાડી શકે છે. આ વિમાનોના સંચાલન માટે બાંગ્લાદેશી વાયુસેનાના પાઇલટ્સને વિશેષ તાલીમની જરૂર પડશે. આ તાલીમમાં પાકિસ્તાન વાયુસેના સહયોગ આપી શકે છે.
કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, પાકિસ્તાની ટ્રેનર્સ બાંગ્લાદેશના જેસોર એરબેઝ પર તૈનાત થઈ શકે છે. આ એરબેઝ ભારતની સરહદથી આશરે 40 કિલોમીટરના અંતરે હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, તાલીમ માટે પાકિસ્તાની અધિકારીઓની તૈનાતી અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ થવી જરૂરી છે.
પાકિસ્તાન પાસે ચીની J-શ્રેણીનાં વિમાનોનો અનુભવ
પાકિસ્તાન વાયુસેના લાંબા સમયથી ચીન સાથે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહયોગ કરી રહી છે. પાકિસ્તાન પાસે ચીની બનાવટનાં J-શ્રેણીનાં ફાઇટર જેટનો કાફલો છે અને તેના પાઇલટ્સને આ વિમાનોના સંચાલનનો અનુભવ છે.
આ જ અનુભવનો ઉપયોગ કરીને પાકિસ્તાન બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સને તાલીમ આપી શકે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ચીન વિમાનો અને ટેક્નિકલ સહાય પૂરી પાડે તથા પાકિસ્તાન તાલીમમાં મદદ કરે તો બાંગ્લાદેશની વાયુસેનાની કામગીરીમાં ફેરફાર આવી શકે છે.
ડિસેમ્બરમાં ઢાકામાં ત્રણ દેશોની બેઠકની શક્યતા
અહેવાલો મુજબ, ડિસેમ્બર મહિનામાં ઢાકામાં ચીન, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશના વાયુસેના અધિકારીઓ વચ્ચે બેઠક યોજાવાની શક્યતા છે. આ બેઠકમાં સંયુક્ત લશ્કરી સહયોગ અને તાલીમ કાર્યક્રમ અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે.
આ કાર્યક્રમ હેઠળ બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સને ફાઇટર જેટ ઉડાવવાની તાલીમ આપવા ઉપરાંત રડાર ઓપરેટરોને પણ તાલીમ આપવાની ચર્ચા છે. દુશ્મન વિમાનોને ઓળખવા, તેમની હિલચાલ પર નજર રાખવા અને રડારથી મળતી માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવા અંગેની તાલીમ પણ તેમાં સામેલ થઈ શકે છે.
પાકિસ્તાની અધિકારીઓની ટીમે એરબેઝનું નિરીક્ષણ કર્યું હોવાનો દાવો
સૂત્રોને ટાંકીને કરવામાં આવેલા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે પાકિસ્તાનના એર વાઇસ માર્શલ ઔરંગઝેબ અહેમદના નેતૃત્વમાં પાંચ સભ્યોની ટીમ ઢાકા પહોંચી હતી. આ ટીમે બાંગ્લાદેશના એરબેઝ અને અન્ય લશ્કરી સુવિધાઓનું નિરીક્ષણ કર્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, ટેક્નિકલ તાલીમ, ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફની તૈયારી અને ફ્લાઇટ સિમ્યુલેટરની વ્યવસ્થા અંગે પણ ચર્ચા થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ મુલાકાત અને તેના હેતુ અંગે બંને દેશોની સત્તાવાર વિગતો ઉપલબ્ધ થાય તે જરૂરી છે.
ચીનની ડેટા લિંક ટેક્નોલોજી અંગે પણ ચર્ચા
ભારતની ચિંતા માત્ર નવા ફાઇટર જેટની ખરીદી પૂરતી મર્યાદિત નથી. આધુનિક યુદ્ધમાં રડાર, ડ્રોન, ફાઇટર જેટ અને જમીન પરનાં કમાન્ડ સેન્ટર વચ્ચે માહિતીની આપ-લે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.
ચીન ટેક્ટિકલ ડેટા લિંક (TDL) જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા યુદ્ધવિમાનો, ડ્રોન અને જમીન આધારિત લશ્કરી એકમો વચ્ચે માહિતીનું આદાનપ્રદાન થઈ શકે છે. ચીને XS-3 નામની હાઇ-બેન્ડવિડ્થ ડેટા લિંક સિસ્ટમ પણ વિકસાવી છે, જે વિવિધ લશ્કરી પ્લેટફોર્મને એક નેટવર્ક સાથે જોડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
અહેવાલોમાં એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે ભવિષ્યમાં બાંગ્લાદેશ પણ ચીની ડેટા લિંક અને રડાર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકે છે. જોકે, બાંગ્લાદેશનું રડાર નેટવર્ક ચીનના લશ્કરી નેટવર્ક સાથે જોડાશે અથવા ભારતની હિલચાલ અંગેની માહિતી ચીનને પહોંચાડવામાં આવશે તેવો કોઈ દાવો હાલ સ્વતંત્ર રીતે સાબિત થયો નથી.
સિલિગુડી કોરિડોરની સુરક્ષા અંગે ચિંતા
ચીન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંભવિત લશ્કરી સહયોગના સંદર્ભમાં ભારત માટે સિલિગુડી કોરિડોરનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે. ‘ચિકન નેક’ તરીકે ઓળખાતો આ સાંકડો ભૂભાગ ભારતના ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોને દેશના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે.
સિલિગુડી કોરિડોરની સૌથી સાંકડી જગ્યાએ પહોળાઈ આશરે 20થી 22 કિલોમીટર હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. તેથી આ વિસ્તાર ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને લશ્કરી હિલચાલની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
અહેવાલોમાં બાંગ્લાદેશના લાલમોનિરહાટ અને કુર્મિટોલા જેવા એરબેઝનો ઉલ્લેખ કરીને આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે લાંબા અંતરના ફાઇટર જેટ ત્યાંથી કાર્યરત થાય તો ભારતના પૂર્વોત્તર વિસ્તાર સુધી તેમની પહોંચ વધી શકે છે. જોકે, આ એરબેઝ પર કયા પ્રકારનાં વિમાનો તૈનાત થશે અને તેમની વાસ્તવિક કામગીરી શું હશે તે અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.
પૂર્વોત્તરમાં સુરક્ષા પડકારની આશંકા
ભારત માટે બીજી ચિંતા ઉત્તરપૂર્વમાં ભૂતકાળમાં સક્રિય રહેલાં કેટલાક આતંકવાદી જૂથો અને સરહદ પારના નેટવર્ક અંગેની છે. અગાઉના સમયમાં બાંગ્લાદેશના માર્ગે ઉત્તરપૂર્વનાં કેટલાક ઉગ્રવાદી જૂથો સુધી શસ્ત્રો અને સંદેશાવ્યવહારનાં સાધનો પહોંચ્યાના કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા.
આ ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં રાખીને બાંગ્લાદેશમાં ચીન અને પાકિસ્તાનની વધતી લશ્કરી હાજરી પર ભારતની સુરક્ષા એજન્સીઓ નજર રાખી શકે છે. જોકે, હાલના લશ્કરી સહયોગને ભૂતકાળની ઘટનાઓ સાથે સીધો સંબંધ છે એવું માનવા માટે પૂરતા પુરાવા જરૂરી છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વનો ઘટનાક્રમ
બાંગ્લાદેશની વાયુસેનાની ક્ષમતા વધે, ચીન તરફથી આધુનિક વિમાનો અને ટેક્નોલોજી મળે તથા પાકિસ્તાન તાલીમમાં સહયોગ આપે તો દક્ષિણ એશિયાના લશ્કરી સમીકરણોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ભારત માટે ખાસ કરીને પૂર્વ સરહદ, ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો અને સિલિગુડી કોરિડોરની સુરક્ષા મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
હાલ આ સમગ્ર ઘટનાક્રમના કેટલાક ભાગો અહેવાલો અને સંભવિત યોજનાઓ પર આધારિત છે. ફાઇટર જેટની ખરીદી, પાકિસ્તાની ટ્રેનર્સની તૈનાતી, ત્રણ દેશોની બેઠક અને રડાર નેટવર્ક અંગેની વિગતોની સત્તાવાર પુષ્ટિ થયા બાદ જ આ સહયોગની વાસ્તવિક વ્યાપકતા સ્પષ્ટ થશે.
