યુઝર્સની પોસ્ટને અલ્ગોરિધમથી પ્રમોટ કે નિયંત્રિત કરતાં પ્લેટફોર્મની જવાબદારી નક્કી કરવાની ચર્ચા; સેફ હાર્બર રક્ષણમાં ફેરફાર માટે કાયદાકીય સુધારાની જરૂર
નવી દિલ્હી: સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર યુઝર્સ દ્વારા કરવામાં આવતી પોસ્ટ અને કન્ટેન્ટ માટે પ્લેટફોર્મની કાનૂની જવાબદારી નક્કી કરવાની દિશામાં કેન્દ્ર સરકાર વિચારણા કરી રહી છે. માહિતી અને ટેક્નોલોજી અધિનિયમ, 2000ની કલમ 79 હેઠળ સોશિયલ મીડિયા સહિતના ઇન્ટરમીડિયરીને મળતા સેફ હાર્બર એટલે કે કાનૂની રક્ષણમાં ફેરફાર કરવાની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે. સરકારનું માનવું છે કે જો કોઈ પ્લેટફોર્મ પોતાના અલ્ગોરિધમ દ્વારા કન્ટેન્ટનું રેન્કિંગ, પ્રમોશન કે પહોંચ નિયંત્રિત કરે છે, તો તેની જવાબદારી અંગે પણ વિચાર થવો જોઈએ.
અલ્ગોરિધમથી કન્ટેન્ટને પ્રોત્સાહન આપતા પ્લેટફોર્મની જવાબદારી નક્કી થશે?
એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માત્ર યુઝર્સની પોસ્ટ એકબીજા સુધી પહોંચાડવાનું માધ્યમ નથી. તેઓ અલ્ગોરિધમની મદદથી કયું કન્ટેન્ટ કોને અને કેટલી માત્રામાં દેખાડવું તે પણ નક્કી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં કન્ટેન્ટને પ્રમોટ કરનાર અથવા તેની પહોંચ ઘટાડનાર પ્લેટફોર્મની જવાબદારી અંગે ફરી વિચારવાની જરૂર હોવાનું સરકાર માની રહી છે.
હાલ કલમ 79 હેઠળ ચોક્કસ કાનૂની શરતોનું પાલન કરતા ઇન્ટરમિડિયરીને તૃતીય પક્ષ દ્વારા અપલોડ કરવામાં આવેલા કન્ટેન્ટ માટે કાનૂની રક્ષણ મળે છે. જોકે, આ રક્ષણ સંપૂર્ણપણે બિનશરતી નથી. કાયદા અને IT નિયમો હેઠળની જવાબદારીઓનું પાલન ન થાય તો પ્લેટફોર્મ આ રક્ષણ ગુમાવી શકે છે.
સરકારની વિચારણા મુજબ, અલ્ગોરિધમ દ્વારા કન્ટેન્ટની પસંદગી કે પ્રમોશનમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવતા પ્લેટફોર્મ માટે આ રક્ષણની મર્યાદા ફરી નક્કી થઈ શકે છે. બીજી તરફ, મેસેજને એક યુઝરથી બીજા યુઝર સુધી પહોંચાડવાની મર્યાદિત ભૂમિકા ભજવતા પ્લેટફોર્મને અલગ પ્રકારનું રક્ષણ મળી શકે છે.
કાયદાકીય સુધારા પહેલાં હિતધારકો સાથે ચર્ચા થશે
આ ફેરફાર અંગેની ચર્ચા હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. કલમ 79માં ફેરફાર કરવા માટે IT અધિનિયમમાં સુધારો કરવાની જરૂર પડી શકે છે. આ માટે સરકાર હિતધારકો સાથે પરામર્શ અને કાયદાકીય અભિપ્રાય મેળવ્યા બાદ જ આગળની કાર્યવાહી કરશે.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને મળતા કાનૂની રક્ષણમાં ફેરફાર થવાથી અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, પ્લેટફોર્મની જવાબદારી અને ગેરકાયદે કન્ટેન્ટ સામેની કાર્યવાહી જેવા મુદ્દાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. જોકે, આ અંગે સરકારનો અંતિમ નિર્ણય હજુ જાહેર થયો નથી.
બાળકોના જાતીય શોષણ સંબંધિત કન્ટેન્ટ મામલે મેટા સામે FIR
બીજી તરફ, ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરેન્ટ કંપની મેટાના પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના જાતીય શોષણ સંબંધિત કન્ટેન્ટ ઉપલબ્ધ હોવાના મામલે દિલ્હી પોલીસે FIR નોંધી છે. રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC)ના સભ્ય પ્રિયંક કાનૂનગોએ 4 નવેમ્બરે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા આ અંગે જાણકારી આપી હતી. અહેવાલો અનુસાર, આ કાર્યવાહી આયોગના નિર્દેશ બાદ કરવામાં આવી છે. <Cite refs={[“turn527914search0″,”turn527914search2”]}/>
મેટાના જણાવ્યા અનુસાર, જાન્યુઆરીથી જૂન 2026 દરમિયાન ભારતમાં ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળકોના જાતીય શોષણ સંબંધિત 53 લાખ કન્ટેન્ટ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. કંપનીએ એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે આમાંથી 98 ટકાથી વધુ કન્ટેન્ટ યુઝર્સની ફરિયાદ આવે તે પહેલાં જ તેની સિસ્ટમ દ્વારા ઓળખી લેવામાં આવ્યું હતું. <Cite refs={[“turn527914search0″,”turn527914search2”]}/>
મેટાએ AI આધારિત ઓળખ વ્યવસ્થા મજબૂત કરી
મેટાએ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક લોકો સામાન્ય દેખાતી જાહેરાતો મારફતે યુઝર્સને અન્ય વેબસાઇટ્સ પર ગેરકાયદે કન્ટેન્ટ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. આવી પ્રવૃત્તિઓને ઓળખવા માટે કંપનીએ AI આધારિત સાધનો અને તપાસની પ્રક્રિયા મજબૂત કરી હોવાનું જણાવ્યું છે. કંપનીએ બાળ સુરક્ષા સંબંધિત કેસોની જાણકારી ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ વ્યવસ્થા સુધી પહોંચાડવા માટે પણ પગલાં લેવાની વાત કરી છે. <Cite refs={[“turn527914search0″,”turn527914search4”]}/>
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમથી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની જવાબદારી અને યુઝર્સના કન્ટેન્ટ પર નિયંત્રણ અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. એક તરફ ગેરકાયદે અને હાનિકારક કન્ટેન્ટ અટકાવવાનો પડકાર છે, તો બીજી તરફ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને પ્લેટફોર્મને મળતા કાનૂની રક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો મુદ્દો પણ મહત્ત્વનો બન્યો છે.
