ધરપકડ અને ઈ-વે બિલની તપાસ સંબંધિત સત્તાઓ મર્યાદિત કરવાના સુધારા અમલમાં; કેટલીક જોગવાઈઓનો અમલ એપ્રિલ 2027ના બદલે આવતીકાલથી શરૂ થવાનો દાવો
નવી દિલ્હી: દિવાળી દરમિયાન ધમધમતા વેપાર-ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર માટે GSTના નિયમોમાં મોટા ફેરફારોની જાહેરાતને પગલે રાહતની આશા જાગી છે. GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં રિટર્ન ફાઇલિંગ, ધરપકડની સત્તા અને ઈ-વે બિલ હેઠળ માલસામાનની હેરફેરની તપાસ સહિતની પ્રક્રિયાઓમાં ફેરફાર અંગે ચર્ચા અને નિર્ણય લેવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અગાઉ આ પૈકીની કેટલીક જોગવાઈઓનો અમલ 1 એપ્રિલ, 2027થી થવાનો હતો, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારના નવા નોટિફિકેશનથી તેનો અમલ 1 નવેમ્બર, 2026થી શરૂ થવાનો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
GST અધિકારીઓની ધરપકડ સંબંધિત સત્તા પર નિયંત્રણ
નવા ફેરફારોમાં GST અધિકારીઓની ધરપકડ સંબંધિત સત્તાઓ અંગેની જોગવાઈ ખાસ ચર્ચામાં છે. મળતી માહિતી મુજબ, ફિલ્ડ ફોર્મેશનમાં ફરજ બજાવતા અધિકારીઓની સીધી કાર્યવાહી કરવાની સત્તા મર્યાદિત કરવામાં આવી છે અને ધરપકડ સંબંધિત નિર્ણય માટે ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ મહત્ત્વ આપવાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે.
આ ફેરફારથી વેપારીઓમાં GST તપાસ અને ધરપકડ અંગે રહેલી ચિંતા ઓછી થવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, GST કાયદા હેઠળ ધરપકડની સત્તા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થઈ ગઈ છે એવો અર્થ કાઢવો યોગ્ય નથી. કાયદાની ચોક્કસ જોગવાઈઓ અને અધિકૃત નોટિફિકેશન મુજબ જ આ ફેરફારનો વ્યાપ સમજવો જરૂરી છે.
ઈ-વે બિલની તપાસમાં અધિકારીઓની સત્તા મર્યાદિત
માલસામાનના પરિવહન દરમિયાન ઈ-વે બિલની ચકાસણી અંગે પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અગાઉ માત્ર શંકાના આધારે માલવાહક વાહનો રોકીને તપાસ કરવામાં આવતી હોવાની વેપારીઓની ફરિયાદો રહી છે. નવા નિયમો હેઠળ સામાન્ય શંકાના આધારે વાહન રોકવાની કાર્યવાહી પર નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું હોવાનો દાવો છે.
જો માલસામાનના પરિવહન અંગે ચોક્કસ બાતમી અથવા શંકાસ્પદ માહિતી હોય તો જ વાહન રોકીને તપાસ કરી શકાશે. આ માટે જોઈન્ટ કમિશનર અથવા તેનાથી ઉચ્ચ કક્ષાના અધિકારીની પૂર્વમંજૂરી લેવાની જોગવાઈનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
અધિકારક્ષેત્ર બહાર તપાસ કરવાની સત્તા પર પણ નિયંત્રણ
નવા ફેરફારો મુજબ GST અધિકારીઓ પોતાના નિર્ધારિત અધિકારક્ષેત્રમાં જ નિરીક્ષણ અને માલ અટકાવવાની કાર્યવાહી કરી શકશે. અન્ય અધિકારક્ષેત્રમાં માલસામાનની તપાસ કે વાહન રોકવા માટે નિયત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડશે.
માલ મોકલનાર સપ્લાયર અથવા માલ મેળવનારના અધિકારક્ષેત્રને લગતા નિયમો પણ આ પ્રક્રિયામાં મહત્ત્વના રહેશે. નિર્ધારિત અપવાદો સિવાય વાહનને બિનજરૂરી રીતે રોક્યા વગર જવા દેવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પરિવહન દરમિયાન કલમ 130 હેઠળ માલ અથવા વાહન જપ્ત કરવાની સત્તા પર પણ નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
શો-કોઝ નોટિસ અંગે પણ ફેરફારનો દાવો
GST કાયદાની કલમ 73, 74 અને 74A હેઠળ શો-કોઝ નોટિસ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયામાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. આપેલી વિગતો મુજબ, રૂ.10,000થી વધુની રકમ સંબંધિત નોટિસ અંગે નવી મર્યાદા અને ગણતરીની પદ્ધતિ લાગુ થવાની છે. તેમાં સ્ટેટ GST, સેન્ટ્રલ GST, આયાતી માલ અને સેસ સહિતની રકમને ધ્યાનમાં લેવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
અગાઉ આ ફેરફારોનો અમલ 1 એપ્રિલ, 2027થી કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હોવાનું જણાવાયું હતું, પરંતુ હવે કેન્દ્ર સરકારના નોટિફિકેશનથી 1 નવેમ્બર, 2026થી જ અમલ શરૂ થવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વેપાર-ઉદ્યોગને રાહતની અપેક્ષા
GSTની તપાસ, ઈ-વે બિલ અને અધિકારીઓની કાર્યવાહી સંબંધિત પ્રક્રિયાઓમાં સ્પષ્ટતા તથા સત્તાઓ પર નિયંત્રણ આવે તો વેપારીઓને બિનજરૂરી વિલંબ અને મુશ્કેલીઓમાંથી રાહત મળી શકે છે. ખાસ કરીને માલસામાનના પરિવહન સાથે સંકળાયેલા વેપારીઓ અને ઉદ્યોગો માટે આ ફેરફારો મહત્ત્વના બની શકે છે.
જોકે, આ તમામ ફેરફારોનો વાસ્તવિક વ્યાપ કેન્દ્ર સરકારના નોટિફિકેશન અને સુધારેલી કાનૂની જોગવાઈઓ પર આધારિત રહેશે. વેપારીઓએ નવા નિયમો અમલમાં આવે ત્યારે તેની સત્તાવાર વિગતો અને લાગુ પડતી શરતો સમજવી જરૂરી રહેશે.
