ગુજરાતના 206 ડેમમાંથી માત્ર 32 સંપૂર્ણ ભરાયા; કર્ણાટકના 217 તાલુકા દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર, ખેતી અને પીવાના પાણીની ચિંતા વધી
ચોમાસાની વિદાય બાદ દેશના અનેક રાજ્યોમાં જળસંકટની ચિંતા વધી રહી છે. નબળા અને અસમાન વરસાદની અસર હવે જળાશયોમાં પાણીના જથ્થા પર જોવા મળી રહી છે. મહારાષ્ટ્ર સરકારે પાણીની ઉપલબ્ધતાને ધ્યાનમાં રાખીને 16 ઓક્ટોબરથી રાજ્યભરમાં 10 ટકા પાણીકાપ લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી છે. બીજી તરફ, ગુજરાતમાં પણ અનેક ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો ઓછો હોવાથી આગામી ઉનાળામાં પીવાના પાણી અને સિંચાઈની જરૂરિયાતને પહોંચી વળવાનો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં ઓગસ્ટ 2027 સુધીનો ઇમરજન્સી વોટર પ્લાન
મહારાષ્ટ્રમાં નબળા અને અસમાન વરસાદને પગલે પાણીની અછતની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આગોતરું આયોજન શરૂ કર્યું છે. રાજ્યમાં 16 ઓક્ટોબરથી 10 ટકા પાણીકાપ લાગુ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. પીવાના પાણીને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપીને ઓગસ્ટ 2027 સુધીનો ઇમરજન્સી વોટર પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, રાજ્યની તમામ મહાનગરપાલિકાઓ, નગરપાલિકાઓ અને ગ્રામ પંચાયતોને પાણીનો બગાડ અટકાવવા તથા ઉપલબ્ધ જથ્થાનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
ગુજરાતના 109 ડેમોમાં પાણી 50 ટકાથી ઓછું
ગુજરાતમાં જળાશયોની સ્થિતિ મિશ્ર જોવા મળી રહી છે. સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરના આંકડા મુજબ, સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં રાજ્યના કુલ 206 ડેમમાંથી 109 ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો 50 ટકાથી ઓછો હતો. જ્યારે 28 ડેમોમાં 50થી 70 ટકા અને 37 ડેમોમાં 70થી 100 ટકા પાણી ઉપલબ્ધ હતું. રાજ્યના માત્ર 32 ડેમ સંપૂર્ણ ભરાયેલા હતા.
જોકે, ગુજરાત માટે રાહતની વાત એ છે કે રાજ્યની જીવાદોરી ગણાતો સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ તેની પૂર્ણ સપાટી 138.68 મીટર સુધી પહોંચ્યો હતો. તેમ છતાં અન્ય ડેમોમાં પાણીની ઓછી ઉપલબ્ધતાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે પાણીના આયોજનનું મહત્ત્વ વધ્યું છે.
કર્ણાટકના 217 તાલુકા દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર
દક્ષિણ ભારતના કર્ણાટકમાં પણ નબળા વરસાદને કારણે દુષ્કાળની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. રાજ્ય સરકારે કુલ 240માંથી 217 તાલુકાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા છે. આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે રાજ્ય સરકારે કેન્દ્ર સરકાર પાસે રૂ. 7,142 કરોડના રાહત ભંડોળની માંગ કરી છે.
વરસાદની અછતની અસર ખેતી અને સિંચાઈ પર પડવાની ચિંતા વધી છે. આગામી રવિ પાકની સિઝનમાં ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે પૂરતું પાણી મળી રહે તે મોટો પડકાર બની શકે છે.
આગામી ઉનાળામાં પાણીની ઉપલબ્ધતા મોટો પડકાર
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે અલ નીનો સહિત સમુદ્રના તાપમાન અને સ્થાનિક હવામાનની સ્થિતિ વરસાદના વિતરણને અસર કરી શકે છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં પાણીની અછત કેટલી ગંભીર બનશે તેનો આધાર સ્થાનિક વરસાદ, જળાશયોમાં પાણીની આવક અને વપરાશ પર પણ રહેશે.
ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો ઓછો રહે તો આગામી ઉનાળામાં મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં પીવાના પાણી અને ખેતી માટે પાણીની વ્યવસ્થા મુશ્કેલ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પાણીનો બગાડ અટકાવવો, જળસંચય વધારવો અને ઉપલબ્ધ જથ્થાનું યોગ્ય આયોજન કરવું જરૂરી બનશે.
