ખાતામાંથી રૂ. 1.35 લાખ ઉપડી ગયા છતાં મેસેજ ન મોકલવા બદલ બેંકની સેવામાં ખામી ગણાઈ; 9% વ્યાજ સાથે રકમ, રૂ. 45 હજાર વળતર અને રૂ. 25 હજાર કાનૂની ખર્ચ ચૂકવવા આદેશ
નવી દિલ્હી: ગ્રાહકના બેંક ખાતામાંથી નાણાં ઉપડી જાય અને બેંક દ્વારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ નંબર પર ટ્રાન્ઝેક્શનનો SMS એલર્ટ પણ ન મોકલવામાં આવે તો તેને ગંભીર બેદરકારી ગણવામાં આવી શકે છે. આવા જ એક કેસમાં દિલ્હી ઉત્તર-પૂર્વ જિલ્લા ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ પંચે ભારતીય સ્ટેટ બેંક (SBI)ને સેવામાં ખામી બદલ જવાબદાર ઠેરવી મહિલાના ખાતામાંથી ઉપાડવામાં આવેલી રકમ વ્યાજ સહિત પરત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
પંચના અધ્યક્ષ સુરિન્દર કુમાર શર્મા અને સભ્ય આદર્શ નૈનની બેન્ચે બેંકને ફરિયાદી મહિલાને રૂ. 1,35,000ની રકમ ફરિયાદ દાખલ કર્યાની તારીખથી વાર્ષિક 9 ટકા વ્યાજ સાથે ચૂકવવા જણાવ્યું હતું. આ ઉપરાંત મહિલાને રૂ. 45,000 વળતર અને રૂ. 25,000 કાનૂની ખર્ચ પેટે વાર્ષિક 9 ટકા વ્યાજ સાથે ચૂકવવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
ખાતામાંથી રકમ ઉપડી, પરંતુ મહિલાને જાણ જ ન થઈ
આ મામલો દિલ્હીની સરિતા નામની મહિલાની ફરિયાદ સાથે સંકળાયેલો છે. મહિલાનું SBIની સીલમપુર શાખામાં બચત ખાતું હતું. ફરિયાદ મુજબ, 25 માર્ચ, 2020 સુધી તેમના ખાતામાં રૂ. 1,25,046ની રકમ જમા હતી. જોકે, નવેમ્બર 2020માં જ્યારે તેઓ નાણાં ઉપાડવા માટે બેંક પહોંચ્યાં ત્યારે તેમના ખાતામાં બેલેન્સ ન હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું હતું કે મે મહિનાથી જુલાઈ 2020 દરમિયાન અલગ-અલગ તારીખોએ અને વિવિધ સ્થળોએ ગ્રાહક સેવા કેન્દ્રો મારફતે તેમના ખાતામાંથી રૂ. 1,35,000ની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હતી. આ વ્યવહારો મહિલાની જાણ બહાર થયા હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો.
મોબાઇલ નંબર રજિસ્ટર્ડ હોવા છતાં SMS એલર્ટ મળ્યા નહીં
મહિલાની ફરિયાદનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે તેમનો મોબાઇલ નંબર અને ઓળખ સંબંધિત વિગતો બેંકમાં અપડેટ હોવા છતાં ખાતામાંથી નાણાં ઉપાડવામાં આવ્યાં ત્યારે તેમને કોઈ SMS એલર્ટ મળ્યા નહોતા. પરિણામે, ખાતામાંથી વારંવાર નાણાં ઉપાડવામાં આવતાં હોવા છતાં લાંબા સમય સુધી તેમને છેતરપિંડીની જાણ થઈ નહોતી.
જો સમયસર ટ્રાન્ઝેક્શનના મેસેજ મળ્યા હોત તો તેઓ વહેલી તકે બેંકને જાણ કરીને જરૂરી પગલાં લઈ શક્યાં હોત. SMS એલર્ટ ન મળવાના કારણે છેતરપિંડીની જાણ કરવામાં વિલંબ થયો હોવાનો મુદ્દો પણ ફરિયાદમાં ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
આધાર દ્વારા નાણાં ઉપાડ્યાની બેંકની દલીલ ફગાવી
સુનાવણી દરમિયાન SBIએ પંચ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે આધાર નંબરના માધ્યમથી વિવિધ સ્થળોએથી નાણાં ઉપાડવામાં આવ્યા હતા. જોકે, પંચે બેંકની દલીલો સ્વીકારી નહોતી. ખાતામાંથી થયેલા વ્યવહારો અંગે ગ્રાહકને SMS એલર્ટ મોકલવામાં આવ્યા હતા તે સાબિત કરવામાં બેંક નિષ્ફળ રહી હોવાનું પંચે નોંધ્યું હતું.
પંચે જણાવ્યું હતું કે, ગ્રાહકનો મોબાઇલ નંબર બેંકમાં નોંધાયેલો હોવા છતાં ટ્રાન્ઝેક્શન અંગેની સૂચના ન આપવી એ સેવામાં ખામીનો ગંભીર મુદ્દો છે. આવા સંજોગોમાં ગ્રાહકને સમયસર જાણ ન થવાથી છેતરપિંડી અટકાવવાની તક ગુમાઈ શકે છે.
બેંકની જવાબદારી અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ સંદેશ
આ ચુકાદો બેંકિંગ સેવાઓમાં ગ્રાહકને સમયસર SMS એલર્ટ મોકલવાના મહત્ત્વને ઉજાગર કરે છે. જોકે, દરેક સાયબર છેતરપિંડીના કેસમાં SMS ન મળવાથી બેંક આપમેળે જવાબદાર બને એવું નથી; જવાબદારી કેસના તથ્યો, લાગુ નિયમો અને પુરાવા પર આધારિત હોય છે.
ગ્રાહકોએ ખાતામાંથી કોઈ અજાણ્યો વ્યવહાર જોવા મળે અથવા SMS એલર્ટ ન મળવા અંગે શંકા થાય તો તાત્કાલિક બેંકનો સંપર્ક કરીને ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. સાયબર નાણાકીય છેતરપિંડીની જાણ રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન 1930 પર અથવા સત્તાવાર પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર પણ કરી શકાય છે.
