નવી દિલ્હી : દેશમાં ખાદ્ય મોંઘવારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડતેલના ભાવમાં વધઘટને કારણે સામાન્ય નાગરિકોના બજેટ પર દબાણ વધવાની આશંકા છે. એક તરફ અલ નીનોની અસરથી ચોમાસું અનિયમિત રહેતાં ખરીફ પાકના ઉત્પાદન પર અસર થવાની ચિંતા છે, તો બીજી તરફ આગામી રવિ પાકના ઉત્પાદન અંગે પણ અનિશ્ચિતતા જોવા મળી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં વધારો થવાની ભીતિ વચ્ચે દિવાળી સુધી મોંઘવારીથી તાત્કાલિક રાહત મળવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
બજારમાં ડુંગળી સહિતની રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. દાળ અને ખાદ્યતેલના ભાવમાં પણ 10થી 15 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાયો હોવાનો અહેવાલ છે. જો ખાદ્ય ચીજોના પુરવઠામાં સુધારો નહીં થાય, તો સામાન્ય પરિવારોના રસોડાનું બજેટ વધુ ખોરવાઈ શકે છે. ખરીફ પાકની આવક અને રવિ પાકની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થયા બાદ જ ખાદ્ય ફુગાવાની દિશાનો વધુ સચોટ અંદાજ મળી શકશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ક્રૂડતેલના ભાવ અને પરિવહન ખર્ચને લઈને ચિંતા વધી રહી છે. મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ તથા રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધની અસરોને કારણે ઊર્જા બજાર અને માલસામાનની હેરફેરના ખર્ચ પર દબાણ વધી શકે છે. ભારત પોતાની ક્રૂડતેલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરતું હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો અને રૂપિયાની નબળાઈ આયાત ખર્ચને વધુ મોંઘો બનાવી શકે છે. જોકે, પેટ્રોલ-ડીઝલના સ્થાનિક ભાવમાં વધારો થશે કે નહીં તે અંગે કોઈ નિશ્ચિત નિર્ણય માનવો યોગ્ય નથી.
રિઝર્વ બેન્કના વ્યાજદર પર નજર : EMI અંગે ચિંતા
મોંઘવારી વચ્ચે રિઝર્વ બેન્કની વ્યાજદર નીતિ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે. જો રિઝર્વ બેન્ક રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરે, તો તેની અસર લોનના વ્યાજદર અને EMI પર પડી શકે છે. જોકે, વ્યાજદર વધશે કે ઘટશે તે અંગેનો નિર્ણય રિઝર્વ બેન્કની સત્તાવાર જાહેરાત બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. વ્યાજદરનો નિર્ણય ફુગાવાની સ્થિતિ, આર્થિક વૃદ્ધિ અને અન્ય આર્થિક પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવે છે.
જો ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં વધારો ચાલુ રહેશે અને ઊર્જા ખર્ચ પણ વધશે, તો મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવી નીતિ ઘડનારાઓ માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. બીજી તરફ, બજારમાં કૃષિ પેદાશોનો પુરવઠો વધે તો ભાવવધારાને મર્યાદિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. હાલ સામાન્ય પરિવારો માટે ખાદ્ય ચીજોના ભાવ, ઇંધણ ખર્ચ અને લોનના હપ્તા મુખ્ય ચિંતાના વિષયો બની રહ્યા છે.
રૂપિયો ડોલર સામે 96ની સપાટીએ : આયાત મોંઘી, નિકાસકારોને તક
ભારતીય રૂપિયાની નબળાઈ પણ અર્થતંત્ર માટે મહત્ત્વનો મુદ્દો બની છે. અમેરિકી બોન્ડના યીલ્ડમાં વધારો અને વિદેશી રોકાણના પ્રવાહમાં ફેરફાર જેવા પરિબળો રૂપિયાના વિનિમય દરને અસર કરી શકે છે. ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડે તો ક્રૂડતેલ, મશીનરી અને અન્ય આયાતી ચીજવસ્તુઓ ખરીદવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. તેની અસર ઉત્પાદન ખર્ચ અને અંતે ગ્રાહકોના ભાવ પર પણ પડી શકે છે.
જોકે, નબળો રૂપિયો નિકાસકારો માટે કેટલીક તકો પણ ઊભી કરે છે. વિદેશી ખરીદદારો માટે ભારતીય માલ વધુ સ્પર્ધાત્મક બની શકે છે, જેના કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદકોને નિકાસ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ આયાતી કાચા માલ પર નિર્ભર ઉદ્યોગો માટે નબળો રૂપિયો ખર્ચ વધારનાર સાબિત થઈ શકે છે. તેથી તેની અસર દરેક ક્ષેત્ર પર એકસરખી થતી નથી.
ભારત ક્રૂડતેલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત કરે છે, તેથી રૂપિયાની નબળાઈ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવમાં વધારો એકસાથે થાય તો આયાત બિલ પર બેવડું દબાણ આવી શકે છે. રિઝર્વ બેન્ક જરૂરિયાત મુજબ વિદેશી વિનિમય બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરીને અતિશય અસ્થિરતાને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આમ, આગામી સમયમાં ખાદ્ય ચીજોના પુરવઠા, ક્રૂડતેલના ભાવ, રૂપિયાની સ્થિતિ અને રિઝર્વ બેન્કની નીતિ નક્કી કરશે કે મોંઘવારીનું દબાણ કેટલું વધે છે અને સામાન્ય નાગરિકોને ક્યારે રાહત મળે છે.
