ભારતમાં સોનાના ઊંચા ભાવ અને વધેલી આયાત જકાતના કારણે સોનાની ખરીદીમાં ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં તેજી, ક્રૂડ ઓઈલના વધેલા ભાવ અને રૂપિયામાં નબળાઈના કારણે દેશનો આયાત ખર્ચ વધી રહ્યો છે. સોનાની આયાતને નિયંત્રિત કરવા માટે સરકારે આયાત જકાત વધારીને 15 ટકા કરી છે.
કોટક ઈન્સ્ટિટ્યુશનલના એક રિપોર્ટમાં સોનાની ઘટતી આયાતને ‘ગુડ, બેડ અને અગ્લી’ સ્થિતિ તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આયાતમાં ઘટાડાથી દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચી શકે છે, પરંતુ બીજી તરફ ઊંચી આયાત જકાતને કારણે સોનાની દાણચોરી અને અનૌપચારિક ચેનલ મારફતે થતી સપ્લાય વધવાની ચિંતા છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ પાંચ મહિનામાં ભારતમાં સોનાની આયાત આશરે 17.5 બિલિયન ડોલર નોંધાઈ છે, જે અગાઉના વર્ષના સમાન સમયગાળાના 16.9 બિલિયન ડોલરની સરખામણીએ વધુ છે. જોકે, આયાત જકાત 6 ટકાથી વધારીને 15 ટકા કરવામાં આવી છે અને GST સહિત સોનું અગાઉની સરખામણીએ વધુ મોંઘું બન્યું છે.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે હાલ સોનાની ખરીદીમાં જોવા મળેલો ઘટાડો ઊંચા ભાવ અને જકાતને કારણે કામચલાઉ હોઈ શકે છે. કેટલાક ગ્રાહકો આયાત જકાતમાં ઘટાડાની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક લોકો સોનાના ETF જેવા રોકાણ વિકલ્પો તરફ વળી રહ્યા છે.
કોટક ઈન્સ્ટિટ્યુશનલના વિશ્લેષણ મુજબ, જો ભારતમાં ઘરેલુ સોનાની માંગ લાંબા ગાળે ઘટે તો તે અર્થતંત્ર માટે ફાયદાકારક બની શકે છે, કારણ કે તેનાથી સોનાની આયાત અને વિદેશી હૂંડિયામણ પરનો ખર્ચ ઘટશે. જોકે, જો માંગ માત્ર ઊંચી જકાતને કારણે સત્તાવાર બજારમાંથી ઘટી રહી હોય અને તેના સ્થાને દાણચોરી અથવા અનૌપચારિક ચેનલ મારફતે સોનાની આવક વધી રહી હોય, તો સરકારને ટેક્સ આવકમાં નુકસાન થઈ શકે છે.
રિપોર્ટમાં એવો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે જો ભવિષ્યમાં સરકાર સોનાની આયાત જકાતમાં ઘટાડો કરે તો સોનાની સત્તાવાર ખરીદી ફરી વધી શકે છે. તેથી હાલની ઘટતી આયાતને માત્ર સકારાત્મક સંકેત તરીકે જોવાને બદલે તેના પાછળના કારણો અને સત્તાવાર તથા અનૌપચારિક બજાર વચ્ચેના ફેરફારને પણ ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે.
