મગફળી અને સોયાબીનના ઉત્પાદન પર અસરની ચિંતા; ખાદ્યતેલની આયાત 17.5 મિલિયન ટન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ
દેશમાં કૃષિ ઉત્પાદન પર હવામાનની પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓની અસર પડવાની ચિંતા વચ્ચે ખાદ્યતેલ, પશુઆહાર અને ઉદ્યોગો માટેના કાચા માલની આયાત વધવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સ્થાનિક પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય અને માંગ યથાવત રહે તો વિદેશી બજારો પર ભારતની નિર્ભરતા વધી શકે છે. તેની અસર ખાદ્યચીજોના ભાવ અને સામાન્ય પરિવારોના રસોડાના બજેટ પર પડવાની આશંકા છે.
મગફળી અને સોયાબીનના પાક પર અસર
મગફળી અને સોયાબીન જેવા તેલીબિયાંના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય તો ખાદ્યતેલના સ્થાનિક પુરવઠા પર દબાણ વધી શકે છે. મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા અને વિદર્ભ, તેલંગાણા તથા મધ્ય પ્રદેશના કેટલાક ખેતી વિસ્તારોમાં વરસાદની સ્થિતિને કારણે પાકને નુકસાન થયાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કોમોડિટી બ્રોકરેજ ક્ષેત્રના નિષ્ણાત સંદીપ બજોરિયાના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતની ખાદ્યતેલની આયાત વર્ષ 2025-26માં 16.5 મિલિયન ટનથી વધીને 2026-27માં 17.5 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, રાયડા સહિતના પાકના અંતિમ ઉત્પાદનના આંકડા આવ્યા બાદ જ પુરવઠાની વાસ્તવિક સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
સોયાબીન ખોળની આયાત માટે ઉદ્યોગની માગ
સોયાબીનની ઉપલબ્ધતા ઘટવાથી પશુઆહાર અને મરઘાં ઉછેર ઉદ્યોગના ખર્ચમાં વધારો થવાની ચિંતા છે. પૌલ્ટ્રી ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા સંગઠનોએ સરકાર સમક્ષ 30 લાખ ટન સોયાબીન ખોળની આયાતને મંજૂરી આપવાની માગ કરી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
કમ્પાઉન્ડ લાઇવસ્ટોક ફીડ મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશનના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ દિવ્ય કુમાર ગુલાટીના જણાવ્યા અનુસાર, મરઘાંના આહારમાં સોયાબીન ખોળ અને મકાઈ મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે. આ બંનેના ભાવ ઊંચા રહે તો પૌલ્ટ્રી ઉદ્યોગનો ઉત્પાદન ખર્ચ વધી શકે છે. આયાતની મંજૂરી ન મળે તો મરઘાં ઉછેર સાથે સંકળાયેલા વ્યવસાયોને વધુ ખર્ચનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
કપાસ, ખાંડ અને સ્ટાર્ચ ઉદ્યોગ પર પણ દબાણ
કાચા માલની અછતની અસર અન્ય ઉદ્યોગો પર પણ પડી શકે છે. કપાસના ભાવ અને ઉપલબ્ધતાને ધ્યાનમાં રાખીને ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્રના વેપારીઓએ કપાસ પરની આયાત ડ્યુટી દૂર કરવાની માગ કરી હોવાનું જણાવાયું છે. આયાત ડ્યુટીમાં રાહત મળે તો વિદેશથી કપાસ મંગાવવાનો ખર્ચ ઘટી શકે છે, જોકે તેની અસર બજારની સ્થિતિ અને નીતિગત નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે.
બીજી તરફ, મકાઈનો ઉપયોગ ઈથેનોલના ઉત્પાદન માટે વધતો જાય તો સ્ટાર્ચ ઉદ્યોગ માટે સ્થાનિક પુરવઠો મર્યાદિત થવાની ચિંતા ઊભી થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઉદ્યોગોને વિદેશી બજારોમાંથી સ્ટાર્ચ અથવા સંબંધિત કાચો માલ મંગાવવાની જરૂર પડી શકે છે.
અલ નીનો અને હવામાનની અનિશ્ચિતતા
અલ નીનો જેવી હવામાન સંબંધિત પરિસ્થિતિઓ ચોમાસા અને કૃષિ ઉત્પાદનને અસર કરી શકે છે. જોકે, પાકના ઉત્પાદન પર તેની ચોક્કસ અસર પ્રદેશ, વરસાદની માત્રા, સિંચાઈની સુવિધા અને ખેતીના પ્રકાર પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. કઠોળ, તેલીબિયાં, ડાંગર અને શેરડી જેવા પાકોના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય તો ખાદ્ય પુરવઠા અને ઉદ્યોગોની કાચા માલની જરૂરિયાત વચ્ચે અસંતુલન ઊભું થઈ શકે છે.
મોંઘવારી પર શું અસર થઈ શકે?
જો સ્થાનિક ઉત્પાદન માંગને પહોંચી વળવા પૂરતું ન રહે અને આયાત વધારવી પડે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ, પરિવહન ખર્ચ અને રૂપિયાના વિનિમય દર જેવા પરિબળો આયાતના ખર્ચને અસર કરી શકે છે. ખાદ્યતેલ અને પશુઆહાર મોંઘા થાય તો તેની અસર ખાદ્યચીજો તથા પૌલ્ટ્રી ઉત્પાદનોના ભાવમાં પણ જોવા મળી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં સરકાર માટે સ્થાનિક ખેડૂતોના હિતો જાળવવા, ઉદ્યોગોને જરૂરી કાચો માલ ઉપલબ્ધ કરાવવા અને ગ્રાહકોને મોંઘવારીથી બચાવવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
નોંધ: આ અહેવાલમાં આપેલા દુષ્કાળ, પાકના નુકસાન, આયાતના અંદાજ અને ઉદ્યોગ સંગઠનોની માગ સંબંધિત આંકડા તથા નિવેદનો પ્રકાશન પહેલાં સત્તાવાર કૃષિ અહેવાલો અને વિશ્વસનીય સમાચાર સ્રોતો દ્વારા ચકાસવા જરૂરી છે.
