દિલ્હીમાં 20થી 22 નવેમ્બર દરમિયાન યોજાશે SCOનો ‘સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ’; પાકિસ્તાનના સંસ્કૃતિ મંત્રી ઔરંગઝેબ ખાન ખીચીને આમંત્રણ, હાજરી અંગે નિર્ણય બાકી
નવી દિલ્હી: ઓપરેશન સિંદૂર બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવપૂર્ણ સંબંધોની સ્થિતિમાં ભારતે પાકિસ્તાનને બહુપક્ષીય મંચ પર આમંત્રણ આપ્યું છે. શાંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO)ના પ્રથમ ‘સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ’નું આયોજન નવી દિલ્હીમાં 20થી 22 નવેમ્બર દરમિયાન થવાનું છે. આ બેઠકમાં SCOના તમામ 10 સભ્ય દેશોને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, જેમાં પાકિસ્તાનનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પાકિસ્તાનના સંસ્કૃતિ મંત્રીને આમંત્રણ
ભારતે પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય વારસા અને સંસ્કૃતિ મંત્રી ઔરંગઝેબ ખાન ખીચીને આ મંચમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે. જોકે, પાકિસ્તાન તરફથી હજુ સુધી તેમના આગમન અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. જો તેઓ ભારત આવે છે, તો મે 2023માં ગોવામાં યોજાયેલી SCO વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક બાદ કોઈ પાકિસ્તાની મંત્રીની ભારતની આ પ્રથમ મુલાકાત બની શકે છે.
દ્વિપક્ષીય સંબંધોથી અલગ બહુપક્ષીય મંચ
ભારતના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, SCOના તમામ સભ્ય દેશોને આમંત્રણ આપવું આ બહુપક્ષીય પહેલનો ભાગ છે. આ આમંત્રણને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં સુધારાના સંકેત તરીકે જોવું યોગ્ય નહીં ગણાય. બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો હજુ પણ તણાવપૂર્ણ છે, પરંતુ SCO જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર સભ્ય દેશો વચ્ચે સંવાદ ચાલુ રહે છે.
સાંસ્કૃતિક વારસો અને પરસ્પર સમજ પર ભાર
આ ફોરમનો મુખ્ય હેતુ સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો, પરસ્પર સમજ વધારવાનો અને પ્રાચીન સભ્યતાઓના વારસા, કલા, સાહિત્ય તથા પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ પહેલનો પ્રસ્તાવ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2025માં તિયાનજિન ખાતે યોજાયેલી SCO સમિટ દરમિયાન મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ ભારતને આ ફોરમનું આયોજન કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.
SCO મંચ પર આતંકવાદનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો
તાજેતરમાં SCOની બેઠક દરમિયાન ભારતે આતંકવાદ સામે સંયુક્ત કાર્યવાહી કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે આતંકવાદને નાણાકીય સહાય આપનાર, સમર્થન કરનાર અથવા આશ્રય આપનાર તત્ત્વો સામે એકસાથે પગલાં લેવાની વાત કરી હતી. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે બહુપક્ષીય મંચ પર સંવાદ ચાલુ રાખવા છતાં આતંકવાદ અંગે ભારતનું વલણ યથાવત્ છે.
પાકિસ્તાનની હાજરી પર સૌની નજર
SCOના સભ્ય દેશ તરીકે પાકિસ્તાનને મળેલું આમંત્રણ રાજદ્વારી દૃષ્ટિએ નોંધપાત્ર છે. જોકે, પાકિસ્તાન આ ફોરમમાં ભાગ લેશે કે નહીં અને કયા સ્તરનું પ્રતિનિધિમંડળ મોકલશે તે અંગેનો નિર્ણય હજુ બાકી છે. તેથી આ આમંત્રણને બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં મોટા ફેરફાર તરીકે જોવાને બદલે SCOના બહુપક્ષીય માળખામાં થનારા સંવાદના ભાગરૂપે જોવું વધુ યોગ્ય રહેશે.
નોંધ: ઉપલબ્ધ અહેવાલો મુજબ બેઠકની તારીખ 20થી 22 નવેમ્બર, 2026 છે—ડિસેમ્બર નહીં. પાકિસ્તાનની ભાગીદારી અંગે પણ હજુ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
