અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે વોશિંગ્ટને ઇરાન પર આર્થિક દબાણ વધુ વધાર્યું છે. હવે અમેરિકાએ ઇરાનની તમામ કોમર્શિયલ એરલાઇન્સને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અસરકારક રીતે બંધ કરાવવાની ચેતવણી આપી છે. અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે જણાવ્યું છે કે 23 સપ્ટેમ્બરથી ઇરાનની એરલાઇન્સને વિશ્વભરમાં કામકાજ કરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડશે.
બેસેન્ટે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે માત્ર ઇરાની એરલાઇન્સ જ નહીં, પરંતુ તેમને વિદેશમાં સેવા આપતી કંપનીઓ પણ અમેરિકાની કાર્યવાહીના નિશાન પર આવી શકે છે. કોઈ વિદેશી એરપોર્ટ ઇરાની વિમાનને લેન્ડિંગની સુવિધા આપે, તેને ઇંધણ પૂરું પાડે, ગ્રાઉન્ડ સર્વિસ આપે અથવા તેની ટિકિટ વેચે તો આવી કંપનીઓ સામે સેકન્ડરી સૅન્ક્શન લાગુ થઈ શકે છે.
ડોલર સિસ્ટમમાંથી બહાર કરવાની ચેતવણી
સ્કોટ બેસેન્ટે કહ્યું છે કે ઇરાની એરલાઇન્સને સેવા આપતી વિદેશી કંપનીઓને અમેરિકી ડોલર આધારિત નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી બહાર કરવામાં આવી શકે છે. એટલે કે ઇરાની એરલાઇન્સ સાથે વેપાર ચાલુ રાખનારી કંપનીઓને માત્ર અમેરિકી પ્રતિબંધોનો જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય વ્યવહારો પર પણ અસરનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
અમેરિકાની કાર્યવાહીનો મુખ્ય હેતુ ઇરાની એરલાઇન્સને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડ્ડયન માટે જરૂરી સેવાઓથી વંચિત કરવાનો છે. વિદેશી એરપોર્ટ પર લેન્ડિંગ, ઇંધણ, ગ્રાઉન્ડ હેન્ડલિંગ, ટિકિટિંગ અને અન્ય સેવાઓ વિના લાંબા અંતરની આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ ચલાવવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
27 ઇરાની એરલાઇન્સ પહેલેથી પ્રતિબંધના દાયરામાં
આ કાર્યવાહી પહેલાં જ અમેરિકાના ટ્રેઝરી વિભાગે સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં ઇરાનના એવિએશન સેક્ટર સામે મોટા પાયે પ્રતિબંધો જાહેર કર્યા હતા. તેમાં 27 ઇરાની એરલાઇન્સ સહિત કુલ 36 સંસ્થાઓ અને કંપનીઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી. અમેરિકાનો આરોપ છે કે ઇરાનનું નાગરિક ઉડ્ડયન નેટવર્ક હથિયારો, સૈન્ય કર્મચારીઓ અને અન્ય પ્રતિબંધિત સામગ્રીના પરિવહન માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
ઇરાનની એરલાઇન્સ પર વર્ષોથી અમેરિકી પ્રતિબંધો લાગેલા છે. તેના કારણે ઇરાની વિમાન કંપનીઓ માટે નવા વિમાનો, સ્પેર પાર્ટ્સ, જાળવણી અને અન્ય એવિએશન સેવાઓ મેળવવામાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ છે. નવી કાર્યવાહીથી આ દબાણ વધુ વધી શકે છે.
મુસાફરો પર પણ સીધી અસર
આ પ્રતિબંધોની અસર ઇરાન જતાં-આવતાં મુસાફરો પર પણ પડી શકે છે. તાજેતરમાં કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય એરલાઇન્સે ઇરાન માટેની સેવાઓ સ્થગિત કરી છે અથવા તેમના રૂટમાં ફેરફાર કર્યો છે. જેના કારણે ઇરાનથી વિદેશ જવા અથવા વિદેશથી ઇરાન પહોંચવા માટે મુસાફરો પાસે મર્યાદિત વિકલ્પો રહી શકે છે.
રિપોર્ટ અનુસાર કેટલાક મુસાફરો હવે ઇરાનની સીધી ફ્લાઇટના બદલે પડોશી દેશો સુધી વિમાનમાં જઈ ત્યાંથી રોડ માર્ગે ઇરાન પહોંચવાના વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. આમ, નવી અમેરિકી કાર્યવાહીથી ઇરાનનું આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ જોડાણ વધુ મુશ્કેલ બનવાની શક્યતા છે.
વિદેશી દેશો અને કંપનીઓ માટે મોટો પડકાર
અમેરિકાની ચેતવણી માત્ર ઇરાન સુધી મર્યાદિત નથી. જો કોઈ વિદેશી એરપોર્ટ, ફ્યુઅલ કંપની, ગ્રાઉન્ડ સર્વિસ પ્રોવાઇડર અથવા ટિકિટિંગ કંપની ઇરાની એરલાઇન્સ સાથે કામ ચાલુ રાખે છે, તો તેને અમેરિકી નાણાકીય પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેથી વિવિધ દેશોની કંપનીઓએ હવે ઇરાની એરલાઇન્સ સાથેના પોતાના વ્યવસાયિક સંબંધો અંગે નિર્ણય લેવો પડશે.
જોકે, અમેરિકાની જાહેરાતનો અર્થ એવો નથી કે વિશ્વના દરેક દેશનું હવાઈ ક્ષેત્ર કાયદેસર રીતે ઇરાની વિમાનો માટે બંધ થઈ ગયું છે. વાસ્તવિક અસર એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે વિવિધ દેશોની સરકારો, એરપોર્ટ અને સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ અમેરિકાની સેકન્ડરી સૅન્ક્શનની ચેતવણીને કેવી રીતે અમલમાં મૂકે છે.
આ રીતે 23 સપ્ટેમ્બરથી ઇરાની એરલાઇન્સ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં એક નવો મોટો પડકાર ઊભો થવાનો છે અને અમેરિકા ઇરાનને આર્થિક તથા વૈશ્વિક નાણાકીય નેટવર્કથી વધુ અલગ પાડવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
